10. Sınıf Fen Lisesi Kimya Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

10. Sınıf Fen Lisesi Kimya Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayınlanan ve 2017 – 2018 eğitim – öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlayacak olan 10. sınıf Fen Lisesi Kimya Dersi Öğretim Programı (müfredatı) ünite, konu ve kazanım açıklamaları.

Ünite: 10.1. Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar

Kavramlar:

  • Kavramlar: kanun
  • mol
  • kimyasal tepkime
  • yanma tepkimesi
  • sentez
  • analiz
  • asit-baz tepkimesi
  • çözünme-çökelme tepkimesi
  • tepkime denklemleri
  • sınırlayıcı bileşen
  • yüzde verim

Konu: 10.1.1. Kimyanın Temel Kanunları

Kazanımlar:

10.1.1.1. Kimyanın temel kanunlarını açıklar.

  • Kütlenin korunumu, sabit oranlar, katlı oranlar ve sabit hacim oranları kanunları ile ilgili hesaplamalar yapılır.
  • Demir(II) sülfür bileşiğinin elde edilmesi deneyi yaptırılır.

Konu: 10.1.2. Mol Kavramı

Kazanımlar:

10.1.2.1. Mol kavramını açıklar.

  • Mol kavramının tarihsel süreç içerisindeki değişimi üzerinde durulur.
  • Bağıl atom kütlesi tanımlanır.
  • İzotop kavramı ve bazı elementlerin mol kütlelerinin tam sayı çıkmayışının nedeni örneklerle açıklanır.
  • Mol hesaplamaları yapılır.

Konu: 10.1.3. Kimyasal Tepkimeler ve Denklemler

Kazanımlar:

10.1.3.1. Kimyasal tepkime türlerini karşılaştırır.

  • Yanma, sentez (oluşum), analiz (ayrışma), asit-baz, çözünme-çökelme tepkimeleri örneklerle açıklanır.
  • Kimyasal tepkime denklemlerinin denkleştirilmesi sağlanır. Redoks tepkimelerine girilmez.
  • Magnezyum şeridinin yanması deneyi yaptırılır.
  • Kurşun(II) iyodürün çökmesi deneyi yaptırılır.
  • Kimyasal tepkimelerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Konu: 10.1.4. Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar

Kazanımlar:

10.1.4.1. Kütle, mol sayısı, molekül sayısı, atom sayısı ve gazlar için normal şartlarda hacim kavramlarını birbirleriyle ilişkilendirerek hesaplamalar yapar.

  • Sınırlayıcı bileşen hesapları üzerinde durulur.
  • Tepkime denklemleri temelinde % verim hesapları yapılır.
  • Gümüş nitrat ile sodyum klorürün çözünme çökelme tepkimesi deneyi üzerinden verim hesaplaması yapılır.

Ünite: 10.2. Karışımlar

Kavramlar:

  • homojen karışım
  • heterojen karışım
  • adi karışım
  • süspansiyon
  • emülsiyon
  • aerosol
  • kolloid
  • çözünme
  • çözücü

Konu: 10.2.1. Karışımların Sınıflandırılması

Kazanımlar:

10.2.1.1. Günlük hayatta karşılaştığı karışımları, çözünen ve çözücünün birbiri içinde dağılma özelliklerine göre sınıflandırır.

Konu: 10.2.2. Homojen Karışımlar

Kazanımlar:

10.2.2.1. Homojen karışımları açıklar.

  • Homojen karışımların çözelti olarak adlandırıldığı vurgulanarak günlük hayattan çözelti örnekleri verilir.

10.2.2.2. Çözünme sürecini moleküler düzeyde açıklar.

  • Tanecikler arası etkileşimlerden faydalanılarak çözünme açıklanır.
  • Çözünme ile polarlık, hidrojen bağı ve çözücü-çözünen benzerliği ilişkilendirilir.
  • Farklı maddelerin (sodyum klorür, etil alkol, karbon tetraklorür) suda çözünme deneyleri yaptırılır.
  • Farklı fiziksel hâldeki maddelerin suda çözünme süreçlerinin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

10.2.2.3. Çözünmüş madde oranını belirten ifadeleri yorumlar.

  • Derişik ve seyreltik çözeltilere örnekler verilir.
  • Kütlece yüzde ve ppm-derişimleri tanıtılır; ppm hesaplamalarına girilmez.
  • Yaygın sulu çözeltilerde (çeşme suyu, deniz suyu, serumlar, kolonya, şekerli su) çözünenin kütlece yüzde derişimlerine örnekler verilir.
  • Kütlece yüzde derişimleri farklı çözeltiler hazırlatılır.
  • Günlük tüketim maddelerinin etiketlerindeki derişime ilişkin verilere dikkat çekilir.
  • Örnek çözelti hazırlanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

10.2.2.4. Çözeltilerin koligatif özelliklerini yorumlar.

  • Çözeltilerin donma noktası, kaynama noktası ve osmotik basınç özelliklerinin çözücülerin özelliklerinden farklı olduğu ve derişime bağlı olarak değişimi üzerinde durulur. Buhar basıncı düşmesine girilmez.
  • Çözeltilerin koligatif özellikleriyle ilgili günlük hayattan örnekler verilir. Hesaplamalara girilmez.
  • Su kaybına uğrayan hastalar için içme suyu yerine serum kullanmanın önemi osmotik basınç ile ilişkilendirilir.
  • Kütlece yüzde derişimleri farklı çözeltiler için kaynama noktası tayini deneyi yaptırılır.
  • Karayollarında ve taşıtlarda buzlanmaya karşı alınan önlemlere değinilir; bu önlemlerin olumlu ve olumsuz etkilerinin tartışılması sağlanır. Sınıf içi tartışmalarda karşısındakini dinlemenin, görgü kurallarına uygun davranmanın tartışmanın verimliliği üzerindeki etkisi hatırlatılır.

Konu: 10.2.3. Heterojen Karışımlar

Kazanımlar:

10.2.3.1. Heterojen karışımları açıklar.

  • Heterojen karışımlar, dağılan maddenin ve dağılma ortamının fiziksel hâline göre sınıflandırılır.
  • Heterojen karışımlar çözünenin tanecik boyutu esas alınarak sınıflandırılır.

Konu: 10.2.4. Karışımların Ayrılması

Kazanımlar:

10.2.4.1. Endüstri ve sağlık alanlarında kullanılan karışım ayırma tekniklerini açıklar.

  • Mıknatıs ile ayırma, erime noktası farkı ile ayırma, tanecik boyutu (süzme, diyaliz), kaynama noktası (basit damıtma, ayrımsal damıtma), çözünürlük (özütleme, kristallendirme, ayrımsal kristallendirme) ve yoğunluk (ayırma hunisi, yüzdürme) farkından yararlanılarak uygulanan ayırma teknikleri üzerinde durulur.
  • Karışımları ayırma deneyleri yaptırılır.
  • Kolloid ve çözeltilerin Tyndall olayı ile ayırt edilmesi deneyi yaptırılır.
  • Koagülasyon, iyon değiştirici ve ters osmoz gibi su arıtma yöntemleri okuma parçası olarak verilir.

Ünite: 10.3. Asitler, Bazlar ve Tuzlar

Kavramlar:

  • Kavramlar: asit
  • baz
  • tuz
  • nötralleşme
  • indikatör
  • pH
  • pOH
  • aktif metal
  • amfoter metal
  • yarı soy metal
  • soy metal

Konu: 10.3.1. Asitler ve Bazlar

Kazanımlar:

10.3.1.1. Asitleri ve bazları günlük deneyimlerle ve bilinen özellikleri yardımıyla ayırt eder.

  • Limon suyu, sirke gibi maddelerin ekşilik ve aşındırma özellikleri, asitlikleriyle ilişkilendirilir.
  • Kirecin, sabunun ve deterjanların ciltte oluşturduğu kayganlık hissi baziklikle ilişkilendirilir.
  • Asitler ve bazların bazı renkli maddelerin (çay, üzüm suyu, kırmızı lahana) rengini değiştirmesi deneyleri yapılarak indikatör kavramı ve pH kâğıdı tanıtılır.
  • Sirke, limon suyu, çamaşır suyu, sodyum hidroksit, hidroklorik asit, sodyum klorür, potasyum nitrat ve amonyum klorür çözeltilerinin asitlik veya bazlık değerlerinin pH kâğıdı kullanılarak değerlendirilmesi sağlanır.
  • pH kavramı asitlik ve bazlık ile ilişkilendirilerek açıklanır. Logaritmik tanıma girilmez.
  • Günlük hayatta kullanılan tüketim maddelerinin ambalajlarında yer alan pH değerlerinin asitlik-bazlıkla ilişkilendirilmesi sağlanır.
  • Fenolftalein, metil oranj indikatörleri ile asit ve bazların renginin tayini deneyleri yaptırılır. g. Bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak çeşitli indikatörlerin farklı pH aralıklarındaki renk değişimleri gösterilir.

10.3.1.2. Maddelerin asitlik ve bazlık özelliklerini moleküler düzeyde açıklar.

  • Asitler su ortamında H 3 O + iyonu oluşturma, bazlar ise OH – iyonu oluşturma özellikleriyle tanıtılarak basit örnekler verilir.
  • Su ile etkileşerek asit/baz oluşturan CO 2 , SO 2 ve N 2 O 5 maddelerinin çözeltilerinin neden asit gibi davrandığı; NH 3 ve CaO maddelerinin çözeltilerinin de neden baz gibi davrandığı bu tepkimeler üzerinden açıklanır. Lewis asit-baz tanımına girilmez.

Konu: 10.3.2. Asitlerin ve Bazların Tepkimeleri

Kazanımlar:

10.3.2.1. Asitler ve bazlar arasındaki tepkimeleri açıklar.

  • Nötralleşme tepkimeleri, asidin ve bazın mol sayıları üzerinden açıklanır.
  • Sodyum hidroksit ile sülfürik asidin etkileşiminden sodyum sülfat oluşumu deneyi yaptırılarak asit, baz ve tuz kavramları ilişkilendirilir.

10.3.2.2. Asitlerin ve bazların günlük hayat açısından önemli tepkimelerini açıklar.

  • Asit ve bazların metallerle etkileşerek hidrojen gazı oluşturması reaksiyonlarına örnekler verilir; aktif metal, yarı soy metal, soy metal ve amfoter metal kavramları açıklanır.
  • Mg, Fe, Cu, Al ve Zn metallerinin asit ve bazlarla tepkime deneyleri yaptırılır.
  • Nitrik asit, sülfürik asit ve hidroflorik asidin soy metal ve cam/porselen aşındırma özelliklerine değinilir.
  • Derişik sülfürik asit, fosforik asit ve asetik asidin nem çekme ve çözünürken ısı açığa çıkarma özellikleri nedeniyle yol açtıkları tehlikeler vurgulanır.

Konu: 10.3.3. Hayatımızda Asitler ve Bazlar

Kazanımlar:

10.3.3.1. Asitlerin ve bazların fayda ve zararlarını açıklar.

  • Asit yağmurlarının oluşumuna, çevreye ve tarihi eserlere etkilerine değinilir.
  • Kirecin ve kostiğin yağ, saç ve deriye etkisi deney yapılarak açıklanır.
  • Öğrencilerin asit ve bazların fayda ve zararları hakkında bilişim teknolojileri kullanarak araştırma yapmaları ve sunmaları sağlanır. Bilişim teknolojilerini kullanırken siber güvenlik kurallarına uymanın gerekliliği hatırlatılır.

10.3.3.2. Günlük hayatta asit ve bazlarla çalışırken alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemlerini açıklar.

  • Birbiriyle karıştırılması sakıncalı evsel kimyasallara (çamaşır suyu ile tuz ruhu) örnekler verilir.
  • Aşırı temizlik malzemesi ve lavabo açıcı kullanmanın sağlık, çevre ve tesisat açısından sakıncaları üzerinde durulur.
  • Mutfak gereçlerinde oluşan kireçlenme ve metal eşyaların paslarını gidermek için yöntem ve malzeme seçiminde dikkat edilmesi gereken hususlar üzerinde durulur.
  • Asit/baz ambalajlarındaki güvenlik uyarılarına değinilir.

Konu: 10.3.4. Tuzlar

Kazanımlar:

10.3.4.1. Yaygın kullanılan tuzların özellikleri ile kullanım alanlarını ilişkilendirir.

  • Sodyum klorür, sodyum karbonat, sodyum bikarbonat, kalsiyum karbonat, amonyum klorür tuzları üzerinde durulur.
  • Asidik, bazik ve nötr tuzların özellikleri örneklerle açıklanarak tuzların pH kâğıdı ile asitlik ve bazlıklarının tayin edilmesi sağlanır.

Ünite: 10.4. Kimya Her Yerde

Kavramlar:

  • Kavramlar: yüzey aktif madde
  • polar uç
  • apolar grup
  • monomer/mer/polimer
  • ağartıcı
  • hijyen
  • organik gıda
  • geri dönüşüm

Konu: 10.4.1. Yaygın Günlük Hayat Kimyasalları

Kazanımlar:

10.4.1.1. Temizlik maddelerinin özelliklerini açıklar.

  • Yapısal ayrıntılara girmeden sabun, deterjan ve çamaşır sodasının kirleri nasıl temizlediği belirtilir.
  • Kişisel temizlikte kullanılan temizlik maddelerinin (şampuan, diş macunu, katı sabun, sıvı sabun) fayda ve zararları vurgulanır.
  • Hijyen amacıyla kullanılan temizlik maddeleri (çamaşır suyu, kireç kaymağı, UV ile sterilizasyon) tanıtılır.

10.4.1.2. Yaygın polimerlerin kullanım alanlarına örnekler verir.

  • Polimerleşme olayı açıklanarak monomer, polimer ve -mer kavramları tanıtılır.
  • Kauçuk, polietilen (PE), polietilen teraftalat (PET), polipropilen (PP), kevlar, polivinil klorür (PVC), politetraflor eten (TEFLON) ve polistirenin (PS) yapısal ayrıntılarına girilmeden başlıca kullanım alanlarına değinilir.
  • Polimerlerin farklı alanlarda kullanımlarına ilişkin olumlu ve olumsuz özellikleri vurgulanır.
  • İçerisinde polimer malzeme kullanılan oyuncak ve tekstil ürünlerinin zararlarına değinilir.

10.4.1.3. Polimer, kâğıt, cam ve metal malzemelerin geri dönüşümünün ülke ekonomisine katkısını açıklar.

  • Polimerlerin kullanım alanı ve geri dönüşümü ile ilgili öğrencilerin kısa bir film çekmeleri sağlanır.

10.4.1.4. Kozmetik malzemelerin içerebileceği zararlı kimyasalları açıklar.

  • Kişisel bakım ve estetik amacıyla kullanılan parfüm, saç boyası, kalıcı dövme boyası ve jöle üzerinde durulur.

10.4.1.5. İlaçların farklı formlarda kullanılmasının nedenlerini açıklar.

  • Piyasadaki farklı ilaç formlarının (hap, şurup, iğne, merhem) temel özelliklerine (enjekte edilir ilaçların osmotik basıncı; hapların koruyucu/dolgu bileşenleri; şurupların vücut tarafından kabul edilebilir tatta olması) değinilir.
  • Yanlış ve gereksiz ilaç kullanımının israf olduğu belirtilerek insan sağlığına, ülke ekonomisine ve çevreye verdiği zararlar açıklanır.

Konu: 10.4.2. Gıdalar

Kazanımlar:

10.4.2.1. Hazır gıdaları seçerken ve tüketirken dikkat edilmesi gereken hususları açıklar.

  • Hazır gıdaların doğal gıdalardan başlıca farklarına (koruyucular, renklendiriciler, emülsiyonlaştırıcılar, tatlandırıcılar, pastörizasyon, UHT sütün işlenmesi) değinilir.
  • Gıdaların en uygun saklama şartları açıklanır.
  • Hazır gıda etiketlerindeki üretim ve son kullanım tarihlerinin önemi vurgulanır.
  • Yapay tatlandırıcıların kullanımlarının sağlık üzerindeki etkilerine değinilir.
  • Günlük tüketim maddelerindeki katkı maddesi içeriği ve katkı maddesi kodlarına ilişkin okuma parçası verilir.

10.4.2.2. Yenilebilir yağ türlerini sınıflandırır.

  • Yağ türlerinden katı (tereyağı, margarin, palmiye) ve sıvı (zeytin yağı, ayçiçek yağı, balık yağı, kanola yağı, mısır özü yağı, fındık yağı) yağlara değinilir.
  • Yağ endüstrisinde kullanılan sızma, rafine, riviera ve vinterize kavramları açıklanır.
  • Yenilebilir yağların yanlış kullanımının sağlık üzerindeki etkilerine değinilir.

10.4.2.3. Atık yağların yönetimiyle ilgili proje tasarlar.

  • Öğrencilerin atık yağların yönetimiyle ilgili yapılan çalışmalar ya da projeleri araştırmaları, bireysel ya da grup olarak konuyla ilgili özgün bir proje tasarlamaları sağlanır. Bilimsel araştırmalarda etik ilkelere uymanın gerekliliği hatırlatılır.

10. Sınıf Fen Lisesi Kimya Öğretim Programının Analizi

Ünitelere göre Konu ve Kazanım Sayıları

ÜniteKonu SayısıKazanım Sayısı
Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar44
Karışımlar47
Asitler, Bazlar ve Tuzlar47
Kimya Her Yerde28
Toplam1426

En sık kullanılan terimler

10. Sınıf Fen Lisesi Kimya dersi öğretim programı kelime bulutu
10. Sınıf Fen Lisesi Kimya Dersi öğretim programının kelime bulutu: Kelime ne kadar büyük yazılmışsa öğretim programında o kadar sık geçmiş demektir.

10. Sınıf Fen Lisesi Kimya dersi öğretim programı kelime bulutunda asit, özellik, ilişki, kavram, animasyon ve video kelimelerinin öne çıktığı görülüyor. Açıklar ve sınıflandırır en sık kullanılan kazanım fiilleri olmuş.

10. Sınıf Kimya MEB ve EBA Kazanım Kavrama Testleri

İlgili öğretim programları:

Kaynak:

MEB websitesindeki programın orjinal hali (pdf biçiminde)

Yorum yapın