10. Sınıf Tarih Dersi Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

10. Sınıf Tarih Dersi Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayınlanan ve 2017 – 2018 eğitim – öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlayacak olan 10. sınıf Tarih Dersi Öğretim Programı (müfredatı) ünite, konu ve kazanım açıklamaları.

Ünite: 10.1. Yerleşme ve Devletleşme Sürecinde Selçuklu Türkiyesi

Kazanımlar:

10.1.1. Türklerin Anadolu’da devletleşme sürecini etkileyen faktörleri açıklar.

  • Oğuz boylarının önceki dönemlerde boy birliği ya da beylik gibi geçici siyasi çatılar altında bir araya gelme alışkanlığı vurgulanır. Anadolu’ya gelen Oğuz boylarının yerleşik hayata geçmemelerinin devletleşme sürecini yavaşlatan bir etken olduğuna değinilir.
  • Anadolu’da kurulan ilk Türk beylikleri harita üzerinde gösterilir. Bu dönemde Anadolu’nun etnik ve toplumsal yapısına kısaca değinilir.
  • İlk Türk beylikleri ile Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurulmuş oldukları coğrafyanın özellikleri ile bu teşekküllerin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel özellikleri kısaca ele alınır.
  • Türkiye Selçuklu Devleti’nin Bizans ile mücadeleleri çerçevesinde Miryokefalon Muharebesi’ne değinilir.
  • Beylikler ile yerleşik bir hanedan devleti olarak Türkiye Selçukluların idari yapıları arasındaki farklılıklar vurgulanır.

10.1.2. Türkiye Selçuklu Devleti ve Eyyubi Devleti’nin Haçlılarla yaptıkları mücadelelerin sebep ve sonuçlarını kavrar.

10.1.3. Anadolu’daki ilk Türk siyasi teşekküllerinin birbirleriyle ve çevre devletlerle olan ilişkilerini uzlaşma ve çatışma bağlamında değerlendirir.

  • Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinin birbirleriyle ve çevre devletlerle olan ilişkilerine kısaca değinilir.
  • Türkiye Selçuklu Devleti’nin Moğollara karşı mücadelesinde çevresindeki diğer devlet ve beyliklerle uzlaşma arayışları ile bu çerçevede alınan tedbirler üzerinde durulur.

10.1.4. Moğol İstilası’nın Anadolu’da meydana getirdiği siyasi, sosyal ve kültürel değişimi analiz eder.

  • Moğol İstilası’nın Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılışına etkileri üzerinde durulur.
  • Kösedağ Muharebesi’nden sonra Anadolu’da İkinci Beylikler Dönemi’nin ortaya çıkmasının politik ve sosyolojik sebep ve sonuçları üzerinde durulur. Söz konusu beylikler harita üzerinde gösterilir.

Ünite: 10.2. Beylikten Devlete Osmanlı Siyaseti (1300-1453)

Kazanımlar:

10.2.1. Osmanlı Beyliği’nin kuruluş sürecini kavrar.

  • On üçüncü yüzyılın sonlarında Anadolu’daki ve çevresindeki jeopolitik durum ve sosyal şartlar ele alınır.
  • “Osmanlı” ve “Osmanlı Ülkesi” kavramları üzerinde durulur.
  • Osmanlı Beyliği’nin kuruluşu hakkında tarihçiler tarafından ileri sürülen çeşitli nazariyeler (Wittek, Köprülü, İnalcık) karşılaştırılır.

10.2.2. Osmanlı Beyliği’nin devletleşme sürecini Bizans’la olan ilişkileri çerçevesinde analiz eder.

  • Osmanlı – Bizans ilişkileri uzlaşma-çatışma dinamiği üzerinden ele alınır.
  • Osmanlı Beyliği’nin sınırlarının genişlemesinin (Koyunhisar Muharebesi, Bilecik ve Bursa’nın Fethi, Palekanon Muharebesi, İznik ve İzmit’in fetihleri) aşamalı olarak ve farklı fetih yöntemleri izlenerek uzun sürede gerçekleştiği vurgulanır.
  • Bizans’taki iç çatışmalar sırasında Türk savaşçıların İmparator tarafından yardıma çağrılması ve bu sayede Osmanlı’nın Rumeli topraklarına daha aşina hale gelmesi üzerinde durulur.

10.2.3. Rumeli’deki fetihler ile iskân ve istimâlet politikalarının amaçlarını ve etkilerini analiz eder.

  • Osmanlı’nın Rumeli’de ilerlemesini sağlayan gelişmelerin (Gelibolu’ya geçiş, Çimpe Kalesi’nin alınması, Edirne’nin Fethi, I. Kosova Muharebesi, İstanbul’un kuşatılması, Niğbolu Muharebesi ve II. Kosova Muharebesi) önem ve sonuçları üzerinde durulur.
  • Osmanlı’nın Anadolu’ya nispeten Rumeli’de daha hızlı hâkimiyet kurmasında, Balkanlar’daki yerli unsurlar arasındaki mezhebi, siyasi ve sosyal iç çekişmelerinin etkisi üzerinde durulur.
  • Rumeli’deki fetihlerin kalıcı olmasında, gönüllü ve zorunlu olarak rol alan demografik güçlerin (dervişler, aşiretler, akıncı uç beyleri) ve iskân (şenlendirme) politikasının önemi vurgulanır.

10.2.4. Osmanlı Devleti’nin Anadolu’da Türk siyasi birliğini sağlamaya yönelik faaliyetlerini analiz eder.

  • Osmanlı Devleti’nin beyliklere yönelik politikalarındaki değişime değinilir.

10.2.5. Osmanlı Devleti ile Timur Devleti arasındaki mücadeleyi ve bu mücadelenin etkilerini değerlendirir.

  • Türk Dünyasındaki liderlik mücadelesi Yıldırım Bayezid ve Timur örneği üzerinden ele alınır. Timur Devleti’nin Türk dünyası üzerindeki etkilerine kısaca değinilir.
  • Ankara Muharebesi’nin Fetret Devri’nin başlamasındaki etkisi üzerinde durulur.
  • Fetret Devri’ne ve beyliklerin yeniden kurulma sürecindeki siyasi ve sosyal gelişmelere kısaca değinilir.

Ünite: 10.3. Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler

Kazanımlar:

10.3.1. Beylik döneminde Osmanlı askeri gücünün farklı muharip unsurlardan meydana geldiğini kavrar.

  • Bir devlete bağlı olmayan savaşçı topluluklar (aşiret savaşçıları, ücretli savaşçılar, inanç ve din uğruna savaşanlar) ile devlet askerleri arasındaki farklar açıklanarak Türk tarihindeki ‘alplık’ ve ‘gazilik’ kavramları üzerinde durulur.
  • Diğer Türk beylik ve devletlerinin aksine erken tarihte aşiret güçlerinden düzenli birliklere geçen Osmanlı’nın ilk dönem askeri teşkilatına ve bu teşkilatı oluşturan zümrelere değinilir.

10.3.2. Devşirme Sistemi’nin ve Yeniçeri Ocağının Osmanlı devletleşme sürecine etkisini analiz eder.

  • Devşirme Sistemi’nin köklerine, ortaya çıkış sürecine ve Yeniçeri Ocağının kurulmasına değinilerek bunların merkezi devlet yapısının güçlenmesindeki rolleri vurgulanır. Osmanlıların, Yeniçeri Ocağı ile birlikte, Abbasi ve Selçukluların daha önce uyguladıkları Gulam Sistemi’ni mükemmelleştirdikleri açıklanır.
  • Yeniçeri Ocağı ile birlikte profesyonel askerliğin başlamasının Osmanlı’yı askeri teşkilat ve güç bakımından diğer Türk devletleri ile dönemin Avrupa devletlerinden ayrıştırdığına değinilir.

10.3.3. Tımar Sistemi’nin özelliklerini siyasi, sosyal ve ekonomik açılardan değerlendirir.

  • Osmanlı toplum düzenindeki askerî (vergi vermeyen) – reaya (vergi ödeyen) ayrımının siyasi ve ekonomik temelleri üzerinde durulur.
  • Osmanlı ordu sisteminde Tımarlı Sipahiler ile Yeniçeri Ocağının birbirlerine karşı birer denge unsuru olduklarına değinilir.

Ünite: 10.4. Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti

Kazanımlar:

10.4.1. Sûfîlerin ve âlimlerin öğretilerinin Anadolu’nun İslamlaşmasına etkisini kavrar.

  • Özlü sözlerinden hareketle Ahmet Yesevi, Mevlânâ Celâleddîn-î Rumî, Ahi Evran, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli ve Hacı Bayram Veli gibi şahsiyetlerin temel öğretilerine değinilir.
  • Tasavvufun İslam anlayışındaki yeri üzerinde durulur.

10.4.2. Türkiye Selçuklu ve Osmanlı Devleti Dönemlerinde dinî görünümlü hareketlerin siyasi ve sosyal yapıya etkilerini analiz eder.

  • Babailer İsyanı ve Şeyh Bedreddin çevresinde oluşan muhalif hareket örnekleri üzerinden siyasi ve sosyal çatışmalar ile dinî ayrışmaların iç içe geçebileceği vurgulanır.

10.4.3. Osmanlı Devleti’nde ilmiye sınıfının devlet idaresi, hukuk ve ilim hayatında üstlendiği rolleri analiz eder.

  • Osmanlı devlet idaresinin ilmiye, kalemiye ve seyfiye sınıflarının birlikteliğine dayalı yapısı üzerinde durulur.
  • İlmiye sınıfının çeşitli vazifelerinden (devlet idaresi, hukuk ve adalet, ilim ve tedris) hareketle dinin Osmanlı devlet idaresi ve toplum düzenindeki rolü üzerinde durulur.
  • Osmanlı dünyasında medreseler ve âlimlerin yanı sıra tekkeler ve ariflerin de bilgi üretimi ve eğitim alanında önemli vazifeler üstlendiği vurgulanır.
  • Türk dünyasında yetişmiş olan bilim insanlarına (Ali Kuşçu, Uluğ Bey) ve çalışmalarına kısaca değinilir.
  • Türkçenin Osmanlı Devleti’nde II. Murad Dönemi’nden itibaren bir bilim dili haline geldiği ve resmi dilin Türkçe olduğu vurgulanır.

10.4.4. Osmanlı ilim anlayışını değerlendirir.

  • Taşköprülüzade’nin ilimler tasnifi üzerinde durulur.

10.4.5. Osmanlı coğrafyasında sözlü ve yazılı kültürün toplum hayatına etkilerini analiz eder.

  • Sözlü halk kültürü ile saray çevresi ve belirli şehirlerde oluşan kitabî kültür ana hatlarıyla ele alınır.
  • II. Murad Dönemi’ndeki kültürel gelişmeler üzerinde durulur.
  • Şair sultanların eserlerinden örneklere (orijinali ve günümüz Türkçesi ile) yer verilir.

10.4.6. Osmanlı coğrafyasındaki zanaat, sanat ve kültür faaliyetleri ile bunlara bağlı olarak sosyal hayatta meydana gelen değişimleri analiz eder.

  • Osmanlı hâkimiyetiyle birlikte Anadolu ve Rumeli’deki şehirlerin yapısındaki dönüşüm (şehir planlaması, mimari anlayış) üzerinde durulur.
  • Ahşap ve taş işlemeciliği, dokumacılık ile çinicilik ve hat sanatlarına değinilir.
  • Kervansaray, tekke, zaviye ve külliye gibi vakıf eserlerinin Osmanlı şehirlerindeki sosyal hayata etkileri vurgulanır.

Ünite: 10.5. Dünya Gücü Osmanlı (1453-1600)

Kazanımlar:

10.5.1. İstanbul’un Fethi’nin sebeplerini, fetih sürecini ve fethin stratejik ve politik sonuçlarını kavrar.

  • İstanbul’un jeopolitik önemi açıklanır.
  • İstanbul’un Fethi’nin askerî olarak ne şekilde planlandığı ve taktik düzeyde hangi süreçler takip edilerek gerçekleştirildiği üzerinde durulur.
  • Türk ve dünya tarihi açısından İstanbul’un Fethi’nin stratejik sonuçlarına değinilir.
  • Osmanlı Devleti’nin kurumsallaşmasında İstanbul’un Fethi’nin oynadığı rol vurgulanır.
  • II. Mehmed Dönemi’ndeki diğer fetihlere kısaca değinilir.
  • II. Bayezid Dönemi’ndeki gelişmeler ile Cem Sultan Olayı’na kısaca değinilir.

10.5.2. Osmanlı Devleti’nin İslam coğrafyasında hâkimiyetini güçlendirmesinde etkili olan siyasi gelişmeleri analiz eder.

  • Türkler tarafından Anadolu ve İran coğrafyasında kurulan devletlere (Akkoyunlular, Karakoyunlular, Safeviler) kısaca değinilir.
  • I. Selim (Yavuz) Dönemi’nde Osmanlı – Safevi ilişkileri askerî, siyasi ve sosyal boyutlarıyla ele alınır.
  • I. Selim Dönemi’nde Osmanlı – Memlûk ilişkileri, İslam dünyasında liderlik mücadelesi bağlamında dinî, siyasi, askerî (Mercidabık ve Ridaniye Muharebeleri) ve ekonomik boyutlarıyla kısaca ele alınır.

10.5.3. I. Süleyman (Kanuni) Dönemi ve sonrasında Osmanlı Devleti’nin siyasi sınırlar ve devlet teşkilatı bakımından olgunluğa eriştiğini kavrar.

  • I. Süleyman’ın “Kanuni” olarak anılmasının gerekçeleri üzerinde durulur.
  • Osmanlı Devleti’nin Doğu ve Orta Avrupa’da hâkimiyet kurmasını sağlayan başlıca askerî mücadeleler (Mohaç, I. Viyana Kuşatması, Zigetvar, Haçova) ayrıntılara girilmeden ele alınır. Bu mücadelelerde başarıyı getiren taktik, teşkilat ve teçhizat unsurları üzerinde durulur.
  • Osmanlı-Avusturya mücadelesinin iki devlet açısından siyasi, sosyal ve ekonomik etkilerine değinilir.
  • Osmanlı Devleti’nin Doğu’da hâkimiyet kurmasını sağlayan askeri mücadeleler kısaca ele alınır.
  • Osmanlı Devleti’nin uyguladığı ekonomi politikalarından ticaret yollarının kontrolü ve kapitülasyonlara/imtiyazlara değinilerek bunlar üzerinden kurulan uzun vadeli stratejik ortaklıklara vurgu yapılır.

10.5.4. Uyguladığı uzun vadeli stratejinin Osmanlı Devleti’nin dünya gücü haline gelmesindeki rolünü analiz eder.

  • Osmanlı Devleti’nin XV ve XVI. yüzyıllardaki stratejik rakiplerine [Venedik, Ceneviz, İspanya, Portekiz, Avusturya (Habsburg İmparatorluğu), Safeviler, Memlûkler] karşı uyguladığı uzun vadeli politikalar üzerinde durulur.
  • Osmanlı’nın XV ve XVI. yüzyıllarda izlediği siyasetin uzun vadeli etkileri [Roma Katolik Kilisesi’ne karşı Ortodoksluğun ve Protestanlığın himaye edilmesi, Avrupa monarşilerinin varlıklarını devam ettirmeleri (Fransa, İngiltere ve Hollanda), Afrika’daki Müslümanların himaye edilmesi] üzerinde durulur.

10.5.5. Osmanlı Devleti’nin takip ettiği kara ve deniz politikalarını analiz eder.

  • Osmanlı Devleti’nin öncelikli olarak bir kıta (kara) gücü olduğu vurgulanır ve dönemin diğer büyük kıta güçleri üzerinde durulur.
  • Osmanlı Devleti’nin Akdeniz dünyasındaki varlığının askerî, ticari, sosyal ve kültürel boyutları kısaca ele alınır.
  • Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’de hâkimiyet kurmasını sağlayan önemli deniz muharebeleri, Doğu Akdeniz’den Kuzey Afrika’ya kadar yapılan fetihler kronolojik sıra ile kısaca ele alınır ve harita üzerinde gösterilir.
  • Hint Deniz Seferleri, Osmanlı Devleti’nin Akdeniz dışında stratejik amaçlı deniz faaliyetleri olarak değerlendirilir.
  • Atlantik ülkelerinin (İngiltere ve Hollanda- İspanya-Portekiz) okyanus güçleri olarak Akdeniz’e nüfuz etme çabaları üzerinde durulur.
  • Osmanlı Devleti’nin Akdeniz hâkimiyetinde Coğrafi Keşifler’in sebep olduğu ekonomik, askeri, siyasi ve sosyo-kültürel etkiler üzerinde durulur.
  • Coğrafi Keşifler sonucunda yeni dünyadan eski dünyaya getirilen ürünlere (patates, domates, tütün) değinilir. g) Avrupalıların Amerika kıtasındaki yerlilere (Aztek, Maya, İnka ve Kızılderililer) karşı izledikleri siyasete kısaca değinilir.

Ünite: 10.6. Sultan ve Kapu Halkı

Kazanımlar:

10.6.1. Topkapı Sarayı’nın devlet idaresinin yanı sıra devlet adamı yetiştirilmesinde ve şehir kültürünün gelişmesindeki rollerini analiz eder.

  • Padişahın ikametgâhı olan sarayın aynı zamanda devlet idaresinin ve devlet adamı yetiştirilmesinin de merkezi olduğu açıklanır.
  • Sarayın bölümleri, saray halkı ve Divân-ı Hümayun’a değinilerek Osmanlı merkezî idaresinde padişah dışındaki aktörler üzerinde durulur.

10.6.2. Osmanlı siyasi hayatında bütünlük ve istikrarın sağlanmasında padişahın ve tek hanedanın önemine kanıtlar gösterir.

  • Fatih Sultan Mehmet’in merkezi otoriteyi güçlendirmeye yönelik yaptığı düzenlemelere (devletin toprakları padişahındır anlayışı, Fatih Kanunnamesi ile devletin bekası için padişaha kendi öz kardeşlerini bile öldürme izninin verilmesi, padişahın Divân-ı Hümâyunun başkanlığını vezîriâzama devretmesi, haremden evlenme usulünün ve müsadere sisteminin getirilmesi) değinilir.
  • Osmanlı nasihatname ve siyasetname geleneğine ait örneklerden hareketle devlet idarecisinin sahip olması gereken vasıflara değinilir.
  • Başlangıçtan on yedinci yüzyıla kadar şehzadelerin yetiştirilme usulü ve bunun Osmanlı yönetimine etkisi vurgulanır.

Ünite: 10.7. Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni

Kazanımlar:

10.7.1. Osmanlı Devleti’nde Millet sisteminin yapısını analiz eder.

  • İslam ve Osmanlı düşünce geleneklerinde ümmet ve millet kavramlarına yüklenen anlamlara değinilir.
  • Farklı dinî ve kültürel kimliklere sahip toplum kesimlerini idare etmenin Millet sistemi sayesinde mümkün olduğu vurgulanır.

10.7.2. Osmanlı Devleti’nin fethettiği yerleşim yerlerinin İslam kültürünün etkisiyle geçirdiği dönüşümü analiz eder.

  • Fethedilen bölgelerdeki gayrimüslimlerin yaşadıkları toplumsal değişimler üzerinde durulur.
  • Osmanlı şehir ve mahallelerindeki çok kültürlü sosyal hayat (panayır ve şenlikler, dinî törenlerin günlük hayata yansımaları, yemek kültüründeki çeşitlilik, kıraathane / kahvehane ve bozahane kültürü, kıyafetlerdeki çeşitlilik) üzerinde durulur.
  • Şehirlerin toplumsal ve demografik yapılarında yangınlar, kıtlıklar ve salgın hastalıkların neden olduğu değişimler İstanbul örneği üzerinden ele alınır.

10.7.3. Osmanlı Devleti’nde devletin toprak üzerindeki mülkiyeti ve çifthane sisteminin, zirai üretimin sürdürülmesindeki rolünü kavrar.

10.7.4. Lonca Teşkilatı’nın Osmanlı ekonomik sistemi ve toplum yapısındaki yerini analiz eder.

  • Üretimde ziraat ve el emeğini esas alan Osmanlı Ekonomik Sisteminde lonca teşkilatının ve narh uygulamasının rolüne kısaca değinilir.
  • Loncaların toplumsal hayat ve mesleki eğitimdeki yerine değinilerek Osmanlı şehirlerindeki başlıca meslek grupları ele alınır.

10.7.5. Osmanlı Devleti’nde vakıfların sosyal hayattaki yerini ve önemini kavrar.

  • Vakıfların sosyal hayatta üstlendiği rollere (imar faaliyetleri, dinî ve sosyo-ekonomik hizmetler) değinilir.

10. Sınıf Tarih Öğretim Programının Analizi

Ünitelere göre Konu ve Kazanım Sayıları

ÜniteKazanım Sayısı
Yerleşme ve Devletleşme Sürecinde Selçuklu Türkiyesi4
Beylikten Devlete Osmanlı Siyaseti (1300-1453)5
Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler3
Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti6
Dünya Gücü Osmanlı (1453-1600)5
Sultan ve Kapu Halkı2
Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni5
Toplam30

En sık kullanılan terimler

10. Sınıf Tarih dersi öğretim programı kelime bulutu
10. Sınıf Tarih Dersi öğretim programının kelime bulutu: Kelime ne kadar büyük yazılmışsa öğretim programında o kadar sık geçmiş demektir.

10. Sınıf Tarih dersi öğretim programı kelime bulutunda gösterildiği gibi en sık kullanılan terimler Osmanlı, devlet, Türk, siyasi, İslam, hayat, çağ ve Anadolu sözcükleri olmuş. En sık kullanılan kazanım fiilleri analiz eder ve kavrar.

10. Sınıf Tarih MEB ve EBA Kazanım Kavrama Testleri

İlgili öğretim programları:

Kaynak:

MEB websitesindeki programın orjinal hali (pdf biçiminde)

Yorum yapın