11. Sınıf Fen Lisesi Kimya Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

11. Sınıf Fen Lisesi Kimya Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayınlanan ve 2017 – 2018 eğitim – öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlayacak olan 11. sınıf Fen Lisesi Kimya Dersi Öğretim Programı (müfredatı) ünite, konu ve kazanım açıklamaları.

Ünite: 11.1. Modern Atom Teorisi

Kavramlar:

  • Kavramlar: model
  • atom
  • yörünge
  • enerji düzeyi (katman)
  • orbital (dalga fonksiyonu)
  • kuantum sayıları
  • elektron dizilimi
  • Hund Kuralı
  • Pauli İlkesi
  • Aufbau Prensibi
  • değerlik orbital
  • değerlik elektronu
  • periyodik sistem
  • iyonlaşma enerjisi
  • elektronegatiflik
  • elektron ilgisi
  • yükseltgenme basamağı

Konu: 11.1.1. Atomun Kuantum Modeli

Kazanımlar:

11.1.1.1. Atomu kuantum modeliyle açıklar.

  • Bohr atom modelinin sınırlılıkları vurgulanarak modern atom teorisinin (bulut modelinin) önemi üzerinde durulur.
  • Tek elektronlu atomlar/iyonlar için orbital kavramı elektronların bulunma olasılığı ile ilişkilendirilir.
  • Yörünge ve orbital kavramları karşılaştırılır.
  • Kuantum sayılarıyla orbitaller ilişkilendirilir.
  • Çok elektronlu atomlarda orbitallerin enerji seviyeleri açıklanır.
  • Orbitallerin enerji seviyelerinin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Konu: 11.1.2. Periyodik Sistem ve Elektron Dizilimleri

Kazanımlar:

11.1.2.1. Nötr atomların elektron dizilimleriyle periyodik sistemdeki yerleri arasında ilişki kurar.

  • Hund Kuralı, Pauli İlkesi, Aufbau Prensibi ve Madelung Kuralı verilir.
  • Atomların ve iyonların elektron dizilimlerine örnekler verilir. Atom numarası 36 ve daha küçük türlerin elektron dizilimleri esas alınır.
  • Değerlik orbital ve değerlik elektronu kavramları açıklanır.
  • Elektron dizilimleriyle elementin ait olduğu blok ilişkilendirilerek grup ve periyot belirlenir.

Konu: 11.1.3. Periyodik Özellikler

Kazanımlar:

11.1.3.1. Periyodik özelliklerdeki değişim eğilimlerini sebepleriyle açıklar.

  • Kovalent yarıçap, van der Waals yarıçapı ve iyonik yarıçapın farkları üzerinde durulur.
  • Periyodik özellikler arasında metallik/ametallik, atom/iyon yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi, elektronegatiflik ve oksit/hidroksit bileşiklerinin asitlik/bazlık eğilimleri üzerinde durulur.
  • Ardışık iyonlaşma enerjilerinin grup numarasıyla ilişkisi örneklerle gösterilir.
  • Periyodik özelliklerden iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi ve elektronegatifliğin nasıl ölçüldüğü kısaca tanıtılır.
  • Periyodik özelliklerin değişim eğilimlerinin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Konu: 11.1.4. Elementleri Tanıyalım

Kazanımlar:

11.1.4.1. Elementlerin periyodik sistemdeki konumu ile özellikleri arasındaki ilişkileri açıklar.

  • s, p, d bloku elementlerinin metal/ametal karakteri, iyon yükleri, aktiflikleri ve yaptıkları kimyasal bağ tipi elektron dizilimiyle ilişkilendirilir.
  • f blok elementlerinin periyodik sistemdeki konumlarıyla ilgili özel durumları açıklanır.
  • Asal gaz özellikleri elektron dizilimleriyle ilişkilendirilir.

Konu: 11.1.5. Yükseltgenme Basamakları

Kazanımlar:

11.1.5.1. Yükseltgenme basamakları ile elektron dizilimleri arasındaki ilişkiyi açıklar.

  • Ametallerin anyon hâlindeki yükleriyle yükseltgenme basamakları arasındaki fark örneklendirilir.
  • d bloku elementlerinin birden çok yükseltgenme basamağında bulunabilmeleri, elektron dizilimleriyle ilişkilendirilir.

Ünite: 11.2. Gazlar

Kavramlar:

  • Kavramlar: basınç
  • hacim
  • mutlak sıcaklık
  • standart/normal şartlar
  • ideal gaz
  • gerçek gaz
  • difüzyon
  • efüzyon
  • faz diyagramı
  • kritik sıcaklık
  • kritik basınç
  • kısmi basınç
  • doygun buhar basıncı

Konu: 11.2.1. Gazların Özellikleri ve Gaz Yasaları

Kazanımlar:

11.2.1.1. Gazların betimlenmesinde kullanılan birimleri açıklar.

  • Basınç (atm, Torr, mmHg) ve hacim birimleri (L, m 3 ); bunların ondalık ast ve üst katları yanında ölçme birimleri kısaca açıklanır. Manometrelerle ilgili hesaplamalara girilmez.

11.2.1.2. Gaz yasalarını açıklar.

  • Gazların özelliklerine ilişkin yasalar (Boyle, Charles, Gay Lussac ve Avogadro) üzerinde durulur.
  • Öğrencilerin hazır veriler kullanılarak gaz yasaları ile ilgili elektronik tablolama programı üzerinden grafikler oluşturmaları, değerleri değiştirerek gerçekleşen değişiklikleri gözlemlemeleri ve yorumlamaları sağlanır.

Konu: 11.2.2. İdeal Gaz Yasası

Kazanımlar:

11.2.2.1. Deneysel yoldan türetilmiş gaz yasaları ile ideal gaz yasası arasındaki ilişkiyi açıklar.

  • Boyle, Charles ve Avogadro yasalarından yola çıkılarak ideal gaz denklemi türetilir.
  • İdeal gaz denklemi kullanılarak örnek hesaplamalar yapılır.
  • Normal şartlarda gaz hacimleri kütle ve mol sayısıyla ilişkilendirilir.

Konu: 11.2.3. Gazlarda Kinetik Teori

Kazanımlar:

11.2.3.1. Gaz davranışlarını açıklar.

  • Kinetik teori açıklanır ve kinetik teorinin temel varsayımları kullanılarak Graham Difüzyon ve Efüzyon Yasası türetilir.
  • Difüzyon deneyi yaptırılır; bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak da açıklanır. Deney yapılırken güvenlik uyarılarına dikkat edilmesi gerekliliği hatırlatılır.

Konu: 11.2.4. Gaz Karışımları

Kazanımlar:

11.2.4.1. Gaz karışımlarının kısmi basınçlarını günlük hayattaki örnekler üzerinden açıklar.

  • Sıvıların doygun buhar basınçları kısmi basınç kavramıyla ilişkilendirilerek su üzerinde toplanan gazlarla ilgili hesaplamalar yapılır.
  • Aynı ve bileşik kaplarda reaksiyon veren veya vermeyen gazlar ile ilgili uygulamalar yaptırılır.

Konu: 11.2.5. Gerçek Gazlar

Kazanımlar:

11.2.5.1. Gazların sıkışma/genleşme sürecinde gerçek gaz ve ideal gaz kavramlarını karşılaştırır.

  • Gerçek gazların hangi durumlarda ideallikten saptığı belirtilir.
  • Karbon dioksitin ve suyun faz diyagramı açıklanarak buhar ve gaz kavramları arasındaki fark vurgulanır.
  • Suyun farklı kristal yapılarını gösteren faz diyagramlarına girilmez.
  • Günlük hayatta yaygın kullanılan ve gerçek gazların hâl değişimlerinin uygulamaları olan soğutma sistemleri (Joule-Thomson olayı) örnekleriyle açıklanır.
  • Joule-Thomson olayının açıklanmasında bilişim teknolojilerinden yararlanılır.
  • Düşük sıcaklıklara helyum ve azot gazlarının sıvılaştırılması ile inildiğini açıklayan okuma parçası verilir.

Ünite: 11.3. Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük

Kavramlar:

  • Kavramlar: dipol-dipol etkileşimleri
  • iyon-dipol etkileşimleri
  • dipol-indüklenmiş dipol etkileşimleri
  • iyon-indüklenmiş dipol etkileşimleri
  • indüklenmiş dipol- indüklenmiş dipol etkileşimleri
  • hidrojen bağı
  • molarite
  • molalite
  • çözünürlük

Konu: 11.3.1. Çözücü Çözünen Etkileşimleri

Kazanımlar:

11.3.1.1. Kimyasal türler arası etkileşimleri kullanarak sıvı ortamda çözünme olayını açıklar.

  • Çözünme olayının açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) faydalanılır.

Konu: 11.3.2. Derişim Birimleri

Kazanımlar:

11.3.2.1. Çözünen madde miktarı ile farklı derişim birimlerini ilişkilendirir.

  • Derişim birimleri olarak molarite ve molalite tanıtılır.
  • Normalite ve formalite tanımlarına girilmez.

11.3.2.2. Farklı derişimlerde çözeltiler hazırlar.

  • Derişimle ilgili hesaplamalar yapılarak hesaplamalarda molarite ve molalite yanında kütlece yüzde, hacimce yüzde, mol kesri ve ppm kavramları da kullanılır.

Konu: 11.3.3. Koligatif Özellikler

Kazanımlar:

11.3.3.1. Çözeltilerin koligatif özellikleri ile derişimleri arasında ilişki kurar.

  • Koligatif özelliklerden buhar basıncı alçalması, donma noktası alçalması (kriyoskopi), kaynama noktası yükselmesi (ebülyoskopi) ve osmotik basınç üzerinde durulur.
  • Osmotik basınç ile ilgili hesaplamalara girilmez.
  • Saf suyun ve farklı derişimlerdeki sulu çözeltilerin kaynama noktası tayini deneyleri yaptırılır.
  • Ters osmoz yöntemiyle su arıtımı açıklanır; bu yöntemle su arıtımının açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) faydalanılır.

Konu: 11.3.4. Çözünürlük

Kazanımlar:

11.3.4.1. Çözeltileri çözünürlük kavramı temelinde sınıflandırır.

  • Seyreltik, derişik, doygun, aşırı doygun ve doymamış çözelti kavramları ele alınır.
  • Çözünürlükler g/100 g su birimi cinsinden verilir.
  • Çözünürlükle ilgili hesaplamalar yapılır.

Konu: 11.3.5. Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

Kazanımlar:

11.3.5.1. Çözünürlüğün sıcaklık ve basınçla ilişkisini açıklar.

  • Farklı tuzların sıcaklığa bağlı çözünürlük eğrilerinin yorumlanması sağlanır.
  • Tuzların farklı sıcaklıklardaki çözünürlüklerinden faydalanılarak deriştirme ve kristallendirme ile ilgili hesaplamalar yapılır.
  • Tuzların sudaki çözünürlüğüne sıcaklığın etkisinin incelenmesi için deney yaptırılır.
  • Gazların çözünürlüklerinin basınç ve sıcaklıkla değişimi üzerinde durulur; çözünürlük eğrilerinin yorumlanması sağlanır.
  • Gazozdaki karbon dioksitin çözünürlüğünün sıcaklıkla değişimi deneyi yaptırılır.
  • Öğrencilerin çözünürlüğün sıcaklık ve basınçla ilişkisini elektronik tablolama programı kullanarak kurgulamaları, değerleri değiştirerek gerçekleşen değişiklikleri gözlemlemeleri ve yorumlamaları sağlanır.

Ünite: 11.4. Kimyasal Tepkimelerde Enerji

Kavramlar:

  • Kavramlar: ekzotermik tepkime
  • endotermik tepkime
  • entalpi
  • standart oluşum entalpisi
  • tepkime entalpisi
  • bağ enerjisi
  • Hess Yasası

Konu: 11.4.1. Tepkimelerde Isı Değişimi

Kazanımlar:

11.4.1.1. Tepkimelerde meydana gelen enerji değişimlerini açıklar.

  • Tepkimelerin ekzotermik ve endotermik olması ısı alışverişiyle ilişkilendirilir.
  • Endotermik tepkimeye örnek olarak kurşun(II) iyodür oluşumu deneyi, ekzotermik tepkimeye örnek olarak sodyum hidroksitin suda çözünmesi deneyi yaptırılır.
  • Ekzotermik ve endotermik tepkimelerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Konu: 11.4.2. Oluşum Entalpisi

Kazanımlar:

11.4.2.1. Standart oluşum entalpileri üzerinden tepkime entalpilerini hesaplar.

  • Standart oluşum entalpileri tanımlanır.
  • Tepkime entalpisi, potansiyel enerji-tepkime koordinatı grafiği üzerinden açıklanır.
  • Öğrencilerin tepkime entalpilerine ilişkin elektronik tablolama programı kullanarak grafik oluşturmaları, değerleri değiştirerek gerçekleşen değişiklikleri gözlemlemeleri ve yorumlamaları sağlanır.
  • Sodyum hidroksitin sudaki molar çözünme entalpisinin tayini deneyi yaptırılır.

Konu: 11.4.3. Bağ Enerjileri

Kazanımlar:

11.4.3.1. Bağ enerjileri ile tepkime entalpisi arasındaki ilişkiyi açıklar.

  • Oluşan ve kırılan bağ enerjileri üzerinden tepkime entalpisi hesaplamaları yapılır.
  • Bağ enerjisinin güneş ve insan ile ilişkisine dair okuma parçası verilir.

Konu: 11.4.4. Tepkime Isılarının Toplanabilirliği

Kazanımlar:

11.4.4.1. Hess Yasasını açıklar.

  • Hess Yasası ile ilgili hesaplamalar yapılır.

Ünite: 11.5. Kimyasal Tepkimelerde Hız

Kavramlar:

  • Kavramlar: ortalama tepkime hızı
  • hız sabiti
  • aktivasyon enerjisi
  • katalizör
  • inhibitör

Konu: 11.5.1. Tepkime Hızları

Kazanımlar:

11.5.1.1. Kimyasal tepkimeler ile tanecik çarpışmaları arasındaki ilişkiyi açıklar.

  • Amonyum dikromatın yanması deneyi yapılarak aktivasyon enerjisi açıklanır.

11.5.1.2. Kimyasal tepkimelerin hızlarını açıklar.

  • Homojen ve heterojen faz tepkimelerine örnekler verilir.
  • Tek basamaklı tepkimelerde, her iki yöndeki tepkime hızının derişime bağlı ifadeleri işlenir.
  • Madde miktarı (derişim, mol, kütle, gaz maddeler için normal şartlarda hacim) ile tepkime hızı ilişkilendirilir.
  • Ortalama tepkime hızı kavramı açıklanır.
  • Magnezyum ile hidroklorik asidin tepkimesi deneyi üzerinden tepkime hızı hesaplaması yapılır.

Konu: 11.5.2. Tepkime Hızını Etkileyen Faktörler

Kazanımlar:

11.5.2.1. Tepkime hızına etki eden faktörleri açıklar.

  • Madde cinsi, derişim, sıcaklık, katalizör (enzimlere girilmez) ve temas yüzeyinin tepkime hızına etkisi üzerinde durulur. Arrhenius bağıntısına girilmez.
  • Derişimin ve sıcaklığın reaksiyon hızına etkisi deneyleri yaptırılır.
  • Çok basamaklı tepkimeler için hız belirleyici basamağın üzerinde durulur.
  • Oktay Sinanoğlu’nun kısa biyografisi ve tepkime mekanizmaları üzerine yaptığı çalışmalar ile ilgili okuma parçası verilir.

Ünite: 11.6. Kimyasal Tepkimelerde Denge

Kavramlar:

  • Kavramlar: kimyasal denge
  • denge sabiti
  • Le Chatelier İlkesi
  • oto-iyonizasyon
  • pH/pOH
  • Brönsted-Lowry asidi/bazı
  • asit-baz çifti
  • kuvvetli asit/baz
  • zayıf asit/baz
  • asitlik/bazlık sabiti
  • tampon çözelti
  • titrasyon
  • indikatör
  • eşdeğerlik noktası
  • çözünürlük çarpımı
  • çökelme tepkimesi

Konu: 11.6.1. Kimyasal Denge

Kazanımlar:

11.6.1.1. Fiziksel ve kimyasal değişimlerde dengeyi açıklar.

  • Maksimum düzensizlik ve minimum enerji eğilimleri üzerinden denge açıklanır.
  • İleri ve geri tepkime hızları üzerinden denge açıklanır.
  • Tersinir reaksiyonlar için derişim ve basınç cinsinden denge ifadeleri türetilerek hesaplamalar yapılır.
  • Farklı denge sabitleri arasındaki ilişki incelenir.

Konu: 11.6.2. Dengeyi Etkileyen Faktörler

Kazanımlar:

11.6.2.1. Dengeyi etkileyen faktörleri açıklar.

  • Sıcaklığın, derişimin, hacmin, kısmi basınçların ve toplam basıncın dengeye etkisi denge ifadesi üzerinden açıklanır.
  • Le Chatelier İlkesi ile ilgili hesaplamalar yapılır.
  • Katalizör-denge ilişkisi üzerinde durulur.
  • Demir(III) nitrat ve potasyum tiyosiyonat çözeltilerinin karışımından demir(III) tiyosiyonat oluşumu deneyi yaptırılarak derişimin dengeye etkisinin tartışılması sağlanır.

Konu: 11.6.3. Sulu Çözelti Dengeleri

Kazanımlar:

11.6.3.1. pH ve pOH kavramlarını suyun oto-iyonizasyonu üzerinden açıklar.

  • Saf suyun denge sabiti incelenerek saf suyun iletkenliği üzerinde durulur.

11.6.3.2. Brönsted-Lowry asitlerini/bazlarını karşılaştırır.

11.6.3.3. Katyonların asitliğini ve anyonların bazlığını, su ile etkileşimleri temelinde açıklar.

  • Kuvvetli/zayıf asitler ve bazlar tanıtılır; konjuge asit-baz çiftlerine örnekler verilir.
  • Asit gibi davranan katyonların ve baz gibi davranan anyonların su ile etkileşimleri üzerinde durulur.

11.6.3.4. Asitlik/bazlık gücü ile ayrışma denge sabitleri arasında ilişki kurar.

  • Asitlerin/bazların iyonlaşma oranları denge sabitleriyle ilişkilendirilir.

11.6.3.5. Kuvvetli ve zayıf monoprotik asit/baz çözeltilerinin pH değerlerini hesaplar.

  • Çok derişik ve çok seyreltik asit/baz çözeltilerinin pH değerlerine girilmez.
  • Zayıf asitler/bazlar için [H + ] = (Ka.Ca) 1/2 ve [OH – ] = (Kb.Cb) 1/2 eşitlikleri esas alınır.
  • Farklı derişimlerdeki asetik asit çözeltilerinin pH’ları ölçülerek ayrışma sabitlerinin belirlenmesi deneyleri yaptırılır.

11.6.3.6. Tampon çözeltilerin özellikleri ile günlük kullanım alanlarını ilişkilendirir.

  • Tampon çözeltilerin pH değerlerinin seyrelme ve asit/baz ilavesi ile fazla değişmemesi ortamdaki dengeler üzerinden açıklanır. Henderson formülü ve tampon kapasitesine girilmez.
  • Tampon çözeltilerin canlı organizmalar açısından önemine değinilir.
  • Tampon çözelti hazırlatılır.
  • Tampon çözeltilerin sağlık alanında kullanımları üzerinde durulur.
  • Tampon çözeltilerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) faydalanılır.

11.6.3.7. Tuz çözeltilerinin asitlik/bazlık özelliklerini açıklar.

  • Asidik, bazik ve nötr tuz kavramları açıklanır.
  • Anyonu zayıf baz olan tuzlara örnekler verilir.
  • Katyonu NH 4 + veya anyonu HSO 4 – olan tuzların asitliği üzerinde durulur.
  • Hidroliz hesaplamalarına girilmez.
  • Amonyum klorür ve sodyum bisülfat tuzlarının pH değerleri belirlenmesi deneyi yaptırılır.

11.6.3.8. Kuvvetli asit/baz derişimlerini titrasyon yöntemiyle belirler.

  • Titrasyon deneyi yaptırılıp sonuçların grafik ile raporlaştırılması sağlanır.
  • Titrasyonla ilgili hesaplama örnekleri verilir.
  • Öğrencilerin titrasyon yöntemine yönelik hesaplamaları elektronik tablolama programı ile yapmaları, değerleri değiştirerek gerçekleşen değişiklikleri gözlemlemeleri ve yorumlamaları sağlanır.

11.6.3.9. Sulu ortamlarda çözünme-çökelme dengelerini açıklar.

  • Çözünme-çökelme denge örneklerine yer verilir; çözünürlük çarpımı (K çç ) ve çözünürlük (s) kavramlarının ilişkilendirilmesi sağlanır.
  • Tuzların çözünürlüğüne etki eden faktörlerden sıcaklık ve ortak iyon etkisi üzerinde durulur. Ortak iyon etkisi hesaplamaları yapılır.

11. Sınıf Fen Lisesi Kimya Öğretim Programının Analizi

Ünitelere göre Konu ve Kazanım Sayıları

ÜniteKonu SayısıKazanım Sayısı
Modern Atom Teorisi55
Gazlar56
Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük56
Kimyasal Tepkimelerde Enerji44
Kimyasal Tepkimelerde Hız23
Kimyasal Tepkimelerde Denge311
Toplam2435

En sık kullanılan terimler

11. Sınıf Fen Lisesi Kimya dersi öğretim programı kelime bulutu
11. Sınıf Fen Lisesi Kimya Dersi öğretim programının kelime bulutu: Kelime ne kadar büyük yazılmışsa öğretim programında o kadar sık geçmiş demektir.

11. Sınıf Fen Lisesi Kimya dersi öğretim programı kelime bulutu asit, özellik, ilişki, tepkime, elektron, gaz, enerji ve atom kelimelerinin sık kullanıldığını gösteriyor. Açıklar ve sınıflandırır en sık kullanılan kazanım fiilleri.

11. Sınıf Kimya MEB ve EBA Kazanım Kavrama Testleri

İlgili öğretim programları:

Kaynak:

MEB websitesindeki programın orjinal hali (pdf biçiminde)

Yorum yapın