9. Sınıf Fen Lisesi Kimya Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

9. Sınıf Fen Lisesi Kimya Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayınlanan ve 2017 – 2018 eğitim – öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlayacak olan 9. sınıf Fen Lisesi Kimya Dersi Öğretim Programı (müfredatı) ünite, konu ve kazanım açıklamaları.

Ünite: 9.1. Kimya Bilimi

Kavramlar:

  • Kavramlar: simya
  • kimya
  • madde
  • element
  • bileşik
  • sembol
  • formül
  • laboratuvarda güvenlik

Konu: 9.1.1. Simyadan Kimyaya

Kazanımlar:

9.1.1.1. Kimyanın bilim olma sürecini açıklar.

  • Simya ile kimya bilimi arasındaki fark vurgulanır.
  • Kimya biliminin gelişim süreci ele alınırken Mezopotamya, Çin, Hint, Mısır, Yunan, Orta Asya ve İslâm uygarlıklarının bilime yaptığı katkılara ilişkin okuma parçası verilir.
  • Simyadan kimyaya geçiş sürecinde kimya bilimine katkı sağlayan bilim insanlarından bazılarının (Empedokles, Democritus, Aristo, Câbir bin Hayyan, Ebubekir er-Razi, Robert Boyle, Antoine Lavoisier) çalışmaları kısaca tanıtılır.
  • Atatürk’ün bilime verdiği önemle ilgili okuma parçası verilir.

Konu: 9.1.2. Kimya Disiplinleri ve Kimyacıların Çalışma Alanları

Kazanımlar:

9.1.2.1. Kimyanın ve kimyacıların günümüzdeki çalışma alanlarını açıklar.

  • Organik kimya, anorganik kimya, analitik kimya, biyokimya, fizikokimya, polimer kimyası, endüstriyel kimya disiplinleri tanıtılır.
  • İlaç, gıda, temizlik, adli kimya, enerji, madencilik, gübre, petrokimya, arıtım, boya-tekstil alanlarının kimya ile ilişkisi belirtilerek kariyer bilincinin oluşmasına katkı sağlanır.
  • Kimya alanı ile ilgili kimya mühendisliği, metalurji mühendisliği, eczacı, kimyager, kimya öğretmenliği meslekleri tanıtılır.
  • Nanoteknoloji ve yarı iletken teknolojileri kimya ile ilişkilendirilir.
  • Bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak kimya disiplinleri tanıtılır.

9.1.2.2. Kimya projelerini bilim, toplum, teknoloji, çevre ve ekonomiye katkıları açısından değerlendirir.

  • Devlet kurumları (TÜBİTAK, T.C. Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığı, Kalkınma Ajansı, KOSGEB) tarafından ulusal ve uluslararası düzeyde düzenlenen proje yarışmalarında dereceye giren projeler esas alınır.
  • Kimya alanında Nobel ödülü alan bilim insanlarını ve çalışmalarını tanıtan okuma parçası verilir. Çalışkanlık, fedakârlık ve açık fikirliliğinin bilimsel çalışmaların başarıya ulaşmasındaki önemi vurgulanır.

Konu: 9.1.3. Kimyanın Sembolik Dili

Kazanımlar:

9.1.3.1. Günlük hayatta sıklıkla etkileşimde bulunulan elementlerin adlarını sembolleriyle eşleştirir.

  • Element tanımı yapılır.
  • Periyodik sistemdeki ilk 20 element ve günlük hayatta sıkça kullanılan krom, mangan, demir, kobalt, nikel, bakır, çinko, brom, gümüş, kalay, iyot, baryum, altın, cıva, kurşun elementlerinin sembolleri tanıtılır.

9.1.3.2. Bileşiklerin formüllerini adlarıyla eşleştirir.

  • Bileşik tanımı yapılır.
  • H 2 O, HCl, H 2 SO 4 , HNO 3 , CH 3 COOH, CaO, NH 3 , NaCl, NaHCO 3 , Ca(OH) 2 , NaOH, KOH, KNO 3 , CaCO 3 ve CuSO 4 bileşiklerinin yaygın ve sistematik adları tanıtılır. Sistematik adlandırılma kurallarına girilmez.

Konu: 9.1.4. Kimya Uygulamalarında İş Sağlığı ve Güvenliği

Kazanımlar:

9.1.4.1. Kimya laboratuvarlarında uyulması gereken iş sağlığı ve güvenliği kurallarını açıklar.

  • Kimyada kullanılan sağlık ve güvenlik amaçlı temel uyarı işaretleri [yanıcı, yakıcı, korozif, patlayıcı, tahriş edici, zehirli (toksik), radyoaktif ve çevreye zararlı anlamına gelen işaretler] tanıtılır.
  • İş sağlığı ve güvenliği için temel uyarı işaretlerin bilinmesinin gerekliliği ve önemi vurgulanır.

9.1.4.2. Doğal kimyasal maddelerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini açıklar.

  • Na, K, Fe, Ca, Mg, H 2 O maddelerinin insan sağlığı ve çevre için önemine değinilir.
  • Hg, Pb, CO 2 , NO 2 , SO 3 , CO, Cl 2 maddelerinin insan sağlığı ve çevre üzerindeki zararlı etkileri vurgulanır.

9.1.4.3. Kimya laboratuvarında kullanılan bazı temel malzemeleri tanır.

  • Beherglas, erlenmayer, dereceli silindir (mezür), pipet, cam balon, balon joje, büret ve ayırma hunisi gibi laboratuvarda bulunan temel araç gereçler tanıtılır.

Ünite: 9.2. Atom ve Periyodik Sistem

Kavramlar:

  • Kavramlar: atom
  • model
  • teori
  • kanun
  • elektron
  • proton
  • nötron
  • soğurma (absorbsiyon)/ yayma (emisyon)
  • periyodik sistem
  • grup
  • periyot
  • metal
  • ametal
  • yarı metal
  • izotop
  • izoton
  • izobar
  • izoelektronik
  • atom yarıçapı
  • iyonlaşma enerjisi
  • elektron ilgisi
  • elektronegatiflik

Konu: 9.2.1. Atom Modelleri

Kazanımlar:

9.2.1.1. Atom modellerini açıklar.

  • Dalton, Thomson ve Rutherford atom modelleri, bu modellerin ortaya konulmasında faydalanılan bulgular ile ilişkilendirilir.
  • Bohr atom modeli, atomların soğurduğu/yaydığı ışınlar ile ilişkilendirilir. Hesaplamalara girilmeden sadece ışın soğurma/yayma üzerinde durulur.
  • Bohr atom modelinin deney ve gözlemlerden elde edilen bulguları açıklamadaki sınırlılıkları vurgulanır ve modern atom teorisine (bulut modeline) geçiş yapılarak orbital tanımlanır.
  • Atom modellerinin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) ve grafik düzenleyicilerden (kavram haritası, şema vb.) yararlanılır.

Konu: 9.2.2. Atomun Yapısı

Kazanımlar:

9.2.2.1. Atomun daha küçük parçacıklardan oluştuğuna işaret eden bulguları değerlendirir.

  • Statik elektriklenme ve elektroliz olayı atomun bölünebilirliği ile ilişkilendirilir.
  • Elektrolitik hücre ve elektroliz ile ilgili hesaplamalara girilmez.

9.2.2.2. Atom altı taneciklerin temel özelliklerini karşılaştırır.

  • Elektron, proton ve nötronun yükleri, kütleleri ve atomda bulundukları yerleri karşılaştırılır.
  • Atom numarası, kütle numarası, izotop, izoton, izobar ve izoelektronik kavramları tanıtılır.

Konu: 9.2.3. Periyodik Sistem

Kazanımlar:

9.2.3.1. Elementlerin periyodik sistemdeki yerleşim esaslarını açıklar.

  • Mendeleyev’in elementlerin sınıflandırılmasına yönelik sistem oluşturma mantığı ve Moseley’in katkıları üzerinde durulur.
  • Günümüzde kullanılan periyodik tabloda yer alan gruplar ve periyotlar açıklanır.
  • İlk 20 elementin katman-elektron dağılımlarıyla periyodik sistemdeki yerleri arasındaki ilişki açıklanır.

9.2.3.2. Elementleri periyodik sistemdeki yerlerine ve özelliklerine göre sınıflandırır.

  • Elementler; metal (alkali metaller, toprak alkali metaller, geçiş metalleri), ametal, yarı metal ve soy gazlar olarak sınıflandırılır.
  • Periyodik sistemde yer alan lantanitler ve aktinitler terimsel olarak tanımlanır.
  • Bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak periyodik sistem tanıtılır.

9.2.3.3. Periyodik özelliklerdeki genel değişim eğilimlerini açıklar.

  • Metalik-ametalik, atom yarıçapı, iyon yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi, elektronegatiflik kavramları açıklanır; bunların nasıl ölçüldüğü konusuna girilmez.
  • Periyodik özelliklerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Ünite: 9.3. Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Kavramlar:

  • Kavramlar: molekül
  • iyon
  • kimyasal bağ
  • değerlik elektronu
  • iyonik bağ
  • kovalent bağ
  • polar kovalent bağ
  • apolar kovalent bağ
  • moleküler geometri
  • molekül polarlığı
  • metalik bağ
  • bağ enerjisi
  • moleküller arası etkileşim
  • hidrojen bağı

Konu: 9.3.1. Kimyasal Tür

Kazanımlar:

9.3.1.1. Kimyasal türleri ve bu türleri bir arada tutan kuvvetleri ayırt eder.

Konu: 9.3.2. Kimyasal Türler Arası Etkileşimlerin Sınıflandırılması

Kazanımlar:

9.3.2.1. Kimyasal türler arasındaki etkileşimleri, etkileşimlerin gücü temelinde sınıflandırır.

  • Kimyasal türler arasındaki etkileşimler atomlar arası ve moleküller arası şeklinde sınıflandırılır; bu sınıflandırmanın getirdiği güçlüklere değinilir.
  • Kimyasal türler arası etkileşimlerin bağın sağlamlığı temelinde güçlü ve zayıf olarak sınıflandırılması sağlanır.
  • Güçlü etkileşimlere örnek olarak iyonik, kovalent ve metalik bağ; zayıf etkileşimlere örnek olarak ise hidrojen bağı ve van der Waals kuvvetleri verilir.

Konu: 9.3.3. Güçlü Etkileşimler

Kazanımlar:

9.3.3.1. İyonik bağın oluşumunu iyonlar arası elektrostatik etkileşimle ilişkilendirerek açıklar.

  • Nötr atomların ve tek atomlu iyonların Lewis sembolleri örnekler üzerinden gösterilir. Örnekler periyodik sistemdeki ilk 20 element arasından seçilir.
  • İyonik bileşiklerin yapısal birimleri ile molekül kavramının karıştırılmaması gerektiği vurgulanır.
  • İyonik bağlı bileşikler ile periyodik özellikler ilişkilendirilir.
  • Bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak iyonik bileşiklerin yapısal birimleri tanıtılır.

9.3.3.2. İyonik bağlı bileşiklerin sistematik adlandırmasını yapar.

  • Tek atomlu ve çok atomlu iyonların (NH 4 + , OH – , NO 3 – , SO 4 2- , CO 3 2- , PO 4 3- , CN – , CH 3 COO – ) oluşturduğu bileşiklerin adlandırılması yapılır.
  • Değişken değerlikli metallerin (Cu, Fe, Hg, Sn, Pb) oluşturduğu bileşiklerin adlandırılması yapılır.

9.3.3.3. Kovalent bağın oluşumunu atomlar arası elektron ortaklaşması ile ilişkilendirir.

  • Kovalent bağlar sınıflandırılırken polar ve apolar kovalent bağlar üzerinde durulur. Koordine kovalent bağ tanımına girilmez.
  • Basit moleküllerin (H 2 , Cl 2 , O 2 , N 2 , HCl, H 2 O, NH 3 , BH 3 , CH 4 , BeH 2 , CO 2 ) Lewis elektron nokta formülleri ve geometrik şekilleri üzerinden bağın ve moleküllerin polarlık-apolarlık durumları açıklanır.
  • Moleküllerin geometrik şekilleri top çubuk modeli ile uygulamalı olarak yaptırılır.
  • Bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak moleküllerin geometrik şekilleri tanıtılır.

9.3.3.4. Kovalent bağlı bileşiklerin sistematik adlandırmasını yapar.

9.3.3.5. Metalik bağın oluşumunu açıklar.

  • Metalik bağın açıklanmasında elektron denizi modeli kullanılır.
  • Metallerin genel fiziksel özellikleri ile metalik bağın yapısı ilişkilendirilir.

Konu: 9.3.4. Zayıf Etkileşimler

Kazanımlar:

9.3.4.1. Zayıf ve güçlü etkileşimleri bağ enerjisi esasına göre ayırt eder.

9.3.4.2. Kimyasal türler arasındaki zayıf etkileşimleri sınıflandırır.

  • Van der Waals kuvvetleri (dipol-dipol etkileşimleri, iyon-dipol etkileşimleri, dipol-indüklenmiş dipol etkileşimleri, iyon-indüklenmiş dipol etkileşimleri ve London kuvvetleri) açıklanarak genel etkileşme güçleri karşılaştırılır.

9.3.4.3. Hidrojen bağları ile maddelerin fiziksel özellikleri arasında ilişki kurar.

  • Hidrojen bağının oluşumu açıklanır.
  • Uygun bileşik serilerinde kaynama noktası değişimleri hidrojen bağları ve diğer etkileşimler kullanılarak açıklanır.
  • Hidrojen bağının canlılar için önemi, DNA’nın yapısı ve suyun özellikleri üzerinden vurgulanır.
  • Bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak DNA’nın yapısı tanıtılır.
  • Aziz Sancar’ın kısa özgeçmişini ve DNA’nın onarımı ile ilgili çalışmalarını tanıtan okuma parçası verilir. Kararlılık, azim ve sabrın bilimsel çalışmalarda başarıya ulaşmadaki önemi vurgulanır.

Konu: 9.3.5. Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

Kazanımlar:

9.3.5.1. Fiziksel ve kimyasal değişimi kopan ve oluşan bağ enerjilerinin büyüklüğü temelinde ayırt eder.

  • Türler arasında fiziksel ve kimyasal değişimlerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Ünite: 9.4. Maddenin Halleri

Kavramlar:

  • Kavramlar: genleşme
  • akışkanlık
  • viskozite
  • buharlaşma/yoğuşma
  • buhar basıncı
  • nem/bağıl nem
  • kaynama
  • erime/donma
  • süblimleşme/kırağılaşma (geri süblimleşme)
  • kristal
  • amorf
  • ideal gaz
  • basınç
  • hacim
  • mutlak sıcaklık
  • mol
  • Avogadro sayısı

Konu: 9.4.1. Maddenin Fiziksel Hâlleri

Kazanımlar:

9.4.1.1. Maddenin farklı hâllerde olmasının canlılar ve çevre için önemini açıklar.

  • Suyun (katı, sıvı, gaz) doğadaki döngüsü ve farklı hâllerinin farklı işlevleri üzerinde durulur.
  • LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı), deodorantlardaki itici gazlar, LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz), soğutucularda kullanılan gazların davranışları üzerinden hâl değişimlerinin önemi vurgulanır.
  • Havadan azot ve oksijen eldesi üzerinde durulur.

Konu: 9.4.2. Katılar

Kazanımlar:

9.4.2.1. Katıların özelliklerini, yapılarını oluşturan türler arasındaki istiflenme şekli ve bağların gücüyle ilişkilendirir.

  • Katılar sınıflandırılır.
  • Günlük hayatta sıkça karşılaşılan tuz, iyot, elmas ve çinko gibi katıların taneciklerini bir arada tutan kuvvetler üzerinde durulur.
  • Kristal maddelerin örgü yapısına örnek olarak NaCl kristalinin yapısı açıklanır.
  • Elmas ve grafitin fiziksel özellikleri örgü yapılarıyla ilişkilendirilir.

Konu: 9.4.3. Sıvılar

Kazanımlar:

9.4.3.1. Sıvılarda viskozite kavramını açıklar.

9.4.3.2. Sıvılarda viskoziteyi etkileyen faktörleri açıklar.

  • Viskozitenin moleküller arası etkileşim ile ilişkilendirilmesi sağlanır.
  • Farklı sıvıların viskoziteleri sıcaklıkla ilişkilendirilir.
  • Farklı sıcaklıklarda su, gliserin ve zeytinyağının viskozite deneyleri yaptırılarak elde edilen sonuçların karşılaştırılması sağlanır.

9.4.3.3. Sıvıların buhar basıncını moleküller arası etkileşim ile ilişkilendirir.

9.4.3.4. Kapalı kaplarda gerçekleşen buharlaşma-yoğuşma süreçleri üzerinden denge buhar basıncı kavramını açıklar.

  • Kaynama olayının dış basınca (sıvının üzerindeki basınç)/coğrafi irtifaya bağlı bir olay olduğu vurgulanarak düşük/yüksek basınç altında kaynatma/buharlaştırma işleminin endüstriyel uygulamalarına örnekler verilir.
  • Kaynama ile buharlaşma olayının birbirinden farklı olduğu vurgulanır.
  • Saf suyun kaynama noktası tayini deneyi yaptırılır.

9.4.3.5. Doğal olayları açıklamada sıvılar ve özellikleri ile ilgili kavramları kullanır.

  • Atmosferdeki su buharının varlığı nem kavramıyla ilişkilendirilir.
  • Meteoroloji haberlerinde verilen gerçek sıcaklık ve hissedilen sıcaklık kavramları bağıl nem ile ilişkilendirilir. Hesaplamalara girilmez.

Konu: 9.4.4. Gazlar

Kazanımlar:

9.4.4.1. Gazların basınç, sıcaklık, hacim ve miktar özelliklerini birimleriyle açıklar.

  • Basınç birimleri olarak atm, mmHg ve torr ve bu birimler arası dönüşümler verilir.
  • Hacim birimi olarak litre (L), sıcaklık birimleri olarak Celcius ( o C) ve Kelvin (K); miktar birimi olarak da mol verilir. Mol hesaplamalarına girilmez.

9.4.4.2. Gazların davranışını açıklamada gaz kanunlarını ve kinetik teoriyi kullanır.

  • Gaz kanunlarının olgusal içerikli genellemeler olduğu, gazların nasıl davrandığına yönelik açıklamaların ise teori olduğu vurgulanır.
  • Basınç-hacim, sıcaklık-hacim ve basınç-sıcaklık ilişkileri ile ilgili olarak grafik okuma-yorumlama ve veriler üzerinden grafik çizme etkinlikleri yaptırılır.
  • Sıcaklık-hacim grafiği kullanılarak mutlak sıcaklık ve Kelvin eşeli verilir.
  • Düşük sıcaklıklara helyum ve azot gazlarının sıvılaştırılması ile inildiği vurgulanır.

9.4.4.3. Saf maddelerin hâl değişim grafiklerini yorumlar.

  • Hâl değişim grafikleri üzerinden erime-donma, buharlaşma-yoğuşma ve kaynama süreçlerinin incelenmesi sağlanır.
  • Gizli erime ve buharlaşma ısılarıyla ısınma-soğuma süreçlerine ilişkin hesaplamalara girilmez.
  • Örnek bir saf maddenin hâl değişim grafiğinin çizdirilmesi ve yorumlanması sağlanır.

Konu: 9.4.5. Plazma

Kazanımlar:

9.4.5.1. Plazma hâlini açıklar.

  • Bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılarak plazma hâli açıklanır.

Ünite: 9.5. Doğa ve Kimya

Kavramlar:

  • Kavramlar: sert/yumuşak su
  • kirletici
  • sera etkisi
  • küresel ısınma

Konu: 9.5.1. Su ve Hayat

Kazanımlar:

9.5.1.1. Suyun varlıklar için önemini açıklar.

  • Su kaynaklarının ve korunmasının önemi açıklanır.

9.5.1.2. Dünyadaki kullanılabilir su kaynaklarının sınırlılığı hakkında bilgi sahibi olur.

  • Suyu tasarruflu kullanmanın her vatandaşın ülkesine ve dünyaya karşı sorumluluğu/görevi olduğu vurgulanır.

9.5.1.3. Su kaynaklarının korunmasına yönelik proje tasarlar.

  • Öğrencilerin bireysel ya da grup olarak su kaynaklarının korunmasına yönelik özgün bir proje geliştirmeleri ve topluluk önünde sunmaları sağlanır.

9.5.1.4. Suyun sertlik ve yumuşaklık özelliklerini açıklar.

Konu: 9.5.2. Çevre Kimyası

Kazanımlar:

9.5.2.1. Hava, toprak ve su kirliliğinin sebeplerini açıklar.

  • Hava kirleticiler olarak azot oksitler, karbon dioksit, kükürt oksitleri ve asbest ele alınır.
  • Sera etkisi ve ozon tabakasının incelmesi konusunda bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
  • Su ve toprak kirleticiler olarak plastikler, deterjanlar, organik sıvılar, ağır metaller, piller ve endüstriyel atıklar üzerinde durulur.
  • Evlerde kullanılan laminant parkelerin formaldehit salınımından kaynaklanan tehlike vurgulanır.

9.5.2.2. Çevreye zararlı maddelerin etkilerinin azaltılması konusunda çözüm önerilerinde bulunur.

  • Atmosferin, canlılar için taşıdığı hayati önem vurgulanarak tüketim maddelerini seçerken ve kullanırken canlılara ve çevreye karşı duyarlı olmanın gerekliliği vurgulanır.
  • Öğrencilerin çevre temizliği konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla grup arkadaşlarıyla birlikte kampanya geliştirmeleri ve sunmaları sağlanır.
  • Öğrencilerin kimyasal maddelerin çevreye zararlarının azaltılması konusunda yapılan çalışmalar hakkında bilişim teknolojilerini kullanarak bilgi toplamaları ve sınıfta paylaşmaları sağlanır. Literatür araştırmalarında elde edilen bilgi ve bilgi kaynaklarının geçerliliği ve güvenilirliğinin sorgulanmasının gerekliliği hatırlatılır.
  • Bilim insanlarının çevresel problemleri çözmek için yaptıkları araştırma ve değerlendirme süreçleri vurgulanır.

9. Sınıf Fen Lisesi Kimya Öğretim Programının Analizi

Ünitelere göre Konu ve Kazanım Sayıları

ÜniteKonu SayısıKazanım Sayısı
Kimya Bilimi48
Atom ve Periyodik Sistem36
Kimyasal Türler Arası Etkileşimler511
Maddenin Halleri511
Doğa ve Kimya26
Toplam1942

En sık kullanılan terimler

9. Sınıf Fen Lisesi Kimya dersi öğretim programı kelime bulutu
9. Sınıf Fen Lisesi Kimya Dersi öğretim programının kelime bulutu: Kelime ne kadar büyük yazılmışsa öğretim programında o kadar sık geçmiş demektir.

9. Sınıf Fen Lisesi Kimya dersi öğretim programı kelime bulutu kimya, ilişki, kavram, kimyasal, bağ, atom, periyodik, sıcaklık ve simülasyon kelimelerinin en sık kullanılan sözcükler olduğunu gösteriyor. Açıklar ve sınıflandırır en sık kullanılan kazanım filleri olmuş.

9. Sınıf Kimya MEB ve EBA Kazanım Kavrama Testleri

İlgili öğretim programları:

Kaynak:

MEB websitesindeki programın orjinal hali (pdf biçiminde)

Yorum yapın