9. Sınıf Kimya Dersi Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

9. Sınıf Kimya Dersi Ünite, Konu ve Kazanımları 2017

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayınlanan ve 2017 – 2018 eğitim – öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlayacak olan 9. sınıf Kimya Dersi Öğretim Programı (müfredatı) ünite, konu ve kazanım açıklamaları.

Ünite: 9.1. Kimya Bilimi

Kavramlar:

  • simya
  • kimya
  • madde
  • element
  • bileşik
  • sembol
  • formül
  • laboratuvarda güvenlik

Konu: 9.1.1. Simyadan Kimyaya

Kazanımlar:

9.1.1.1. Kimyanın bilim olma sürecini açıklar.

  • Simya ile kimya bilimi arasındaki fark vurgulanır.
  • Kimya biliminin gelişim süreci ele alınırken Mezopotamya, Çin, Hint, Mısır, Yunan, Orta Asya ve İslâm uygarlıklarının kimya bilimine yaptığı katkılara ilişkin okuma parçası verilir.
  • Simyadan kimyaya geçiş sürecine katkı sağlayan bilim insanlarından bazılarının (Empedokles, Democritus, Aristo, Câbir bin Hayyan, Ebubekir er-Razi, Robert Boyle, Antoine Lavoisier) kimya bilimine ilişkin çalışmaları kısaca tanıtılır.
  • Atatürk’ün bilime verdiği önemle ilgili okuma parçası verilir.

Konu: 9.1.2. Kimya Disiplinleri ve Kimyacıların Çalışma Alanları

Kazanımlar:

9.1.2.1. Kimyanın ve kimyacıların başlıca çalışma alanlarını açıklar.

  • Biyokimya, analitik kimya, organik kimya, anorganik kimya, fizikokimya, polimer kimyası ve endüstriyel kimya disiplinleri kısaca tanıtılır.
  • İlaç, gübre, petrokimya, arıtım, boya-tekstil alanlarının kimya ile ilişkisi belirtilir.
  • Kimya alanı ile ilgili kimya mühendisliği, metalurji mühendisliği, eczacı, kimyager, kimya öğretmenliği meslekleri tanıtılır.

Konu: 9.1.3. Kimyanın Sembolik Dili

Kazanımlar:

9.1.3.1. Günlük hayatta sıklıkla etkileşimde bulunulan elementlerin adlarını sembolleriyle eşleştirir.

  • Element tanımı yapılır.
  • Periyodik sistemdeki ilk 20 element ve günlük hayatta sıkça kullanılan krom, mangan, demir, kobalt, nikel, bakır, çinko, brom, gümüş, kalay, iyot, baryum, altın, cıva, kurşun elementlerinin sembolleri tanıtılır.

9.1.3.2. Bileşiklerin formüllerini adlarıyla eşleştirir.

  • Bileşik tanımı yapılır.
  • H2O, HCl, H2SO4 , HNO3, CH3COOH, CaCO3 , NaHCO3 , NH3 , Ca(OH)2 , NaOH, KOH, CaO ve NaCl bileşiklerinin yaygın ve sistematik adları tanıtılır. Sistematik adlandırılma kurallarına girilmez.

Konu: 9.1.4. Kimya Uygulamalarında İş Sağlığı ve Güvenliği

Kazanımlar:

9.1.4.1. Kimya laboratuvarlarında uyulması gereken iş sağlığı ve güvenliği kurallarını açıklar.

  • Kimyada kullanılan sağlık ve güvenlik amaçlı temel uyarı işaretleri [yanıcı, yakıcı, korozif, patlayıcı, tahriş edici, zehirli (toksik), radyoaktif ve çevreye zararlı anlamına gelen işaretler] tanıtılır.
  • İş sağlığı ve güvenliği için temel uyarı işaretlerinin bilinmesinin gerekliliği ve önemi vurgulanır.

9.1.4.2. Doğal kimyasal maddelerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini açıklar.

  • Na, K, Fe, Ca, Mg, H2O maddelerinin insan sağlığı ve çevre için önemine değinilir.
  • Hg, Pb, CO2 , NO2 , SO3 , CO, Cl2 maddelerinin insan sağlığı ve çevre üzerindeki zararlı etkileri vurgulanır.

9.1.4.3. Kimya laboratuvarında kullanılan bazı temel malzemeleri tanır.

  • Beherglas, erlenmayer, dereceli silindir (mezür), pipet, cam balon, balon joje, büret ve ayırma hunisi gibi laboratuvarda bulunan temel araç gereçler tanıtılır.

Ünite: 9.2. Atom ve Periyodik Sistem

Kavramlar:

  • atom
  • model
  • elektron
  • proton
  • nötron
  • absorbsiyon (soğurma)/emisyon (yayma)
  • periyodik sistem
  • grup
  • periyot
  • metal
  • ametal
  • yarı metal
  • izotop
  • izoton
  • izobar
  • izoelektronik
  • atom yarıçapı
  • iyonlaşma enerjisi
  • elektron ilgisi
  • elektronegatiflik

Konu: 9.2.1. Atom Modelleri

Kazanımlar:

9.2.1.1. Dalton, Thomson, Rutherford ve Bohr atom modellerini açıklar.

  • Bohr atom modeli, atomların soğurduğu/yaydığı ışınlar ile ilişkilendirilir. Hesaplamalara girilmeden sadece ışın soğurma/yayma üzerinde durulur.
  • Atom modellerinin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Konu: 9.2.2. Atomun Yapısı

Kazanımlar:

9.2.2.1. Elektron, proton ve nötronun yüklerini, kütlelerini ve atomda bulundukları yerleri karşılaştırır.

  • Elektron, proton, nötron, atom numarası, kütle numarası, izotop, izoton, izobar ve izoelektronik kavramları tanıtılır.
  • Elektron, proton ve nötronun yük ve kütlelerinin nasıl bulunduğu sürecine ve izotop atomlarda ortalama atom kütlesi hesabına girilmez.

Konu: 9.2.3. Periyodik Sistem

Kazanımlar:

9.2.3.1. Elementlerin periyodik sistemdeki yerleşim esaslarını açıklar.

  • Mendeleyev’in periyodik sistem üzerine yaptığı çalışmalar ve Moseley’in katkıları üzerinde durulur.
  • Atomların katman-elektron dağılımlarıyla periyodik sistemdeki yerleri arasındaki ilişki açıklanır. İlk 20 element esas olup diğer elementlerin katman elektron dağılımlarına girilmez.

9.2.3.2. Elementleri periyodik sistemdeki yerlerine göre sınıflandırır.

  • Elementlerin sınıflandırılması metal, ametal, yarı metal ve asal (soy) gazlar olarak yapılır.

9.2.3.3. Periyodik özelliklerin değişme eğilimlerini açıklar.

  • Periyodik özelliklerden metalik-ametalik, atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi ve elektronegatiflik kavramları açıklanır; bunların nasıl ölçüldüğü konusuna girilmez.
  • Kovalent, iyonik, metalik, van der Waals yarıçap tanımlarına girilmez.
  • Periyodik özelliklerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Ünite: 9.3. Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Kavramlar:

  • molekül
  • iyon
  • değerlik elektronu
  • kimyasal bağ
  • iyonik bağ
  • kovalent bağ
  • polar kovalent bağ
  • apolar kovalent bağ
  • metalik bağ
  • bağ enerjisi
  • moleküller arası etkileşim
  • hidrojen bağı

Konu: 9.3.1. Kimyasal Tür

Kazanımlar:

9.3.1.1. Kimyasal türleri açıklar.

  • Radikal kavramına girilmez.

Konu: 9.3.2. Kimyasal Türler Arası Etkileşimlerin Sınıflandırılması

Kazanımlar:

9.3.2.1. Kimyasal türler arasındaki etkileşimleri sınıflandırır.

  • Bağlanan türler arası sınıflandırma, atomlar arası ve moleküller arası şeklinde yapılır; bu sınıflandırmanın getirdiği güçlüklere değinilir.
  • Güçlü etkileşimlere örnek olarak iyonik, kovalent ve metalik bağ; zayıf etkileşimlere örnek olarak da hidrojen bağı ve van der Waals kuvvetleri verilir.

Konu: 9.3.3. Güçlü Etkileşimler

Kazanımlar:

9.3.3.1. İyonik bağın oluşumunu iyonlar arası etkileşimler ile ilişkilendirir.

  • Nötr atomların ve tek atomlu iyonların Lewis sembolleri verilir. Örnekler periyodik sistemdeki ilk 20 element arasından seçilir.
  • İyonik bileşiklerin yapısal birimleri ile molekül kavramının karıştırılmamasına vurgu yapılır.
  • İyonik bağların açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

9.3.3.2. İyonik bağlı bileşiklerin sistematik adlandırmasını yapar.

  • Tek atomlu ve çok atomlu iyonların (NH4+ , OH , NO3 , SO42- , CO32- , PO43- , CN , CH3COO ) oluşturduğu bileşiklerin adlandırılması yapılır.
  • Değişken değerlikli metallerin (Cu, Fe, Hg, Sn, Pb) oluşturduğu bileşiklerin adlandırılması yapılır.
  • Hidrat bileşiklerinin adlandırılmasına girilmez.

9.3.3.3. Kovalent bağın oluşumunu atomlar arası elektron ortaklaşması temelinde açıklar.

  • Kovalent bağlar sınıflandırılırken polar ve apolar kovalent bağlar verilir; koordine kovalent bağa girilmez.
  • Basit moleküllerin (H2 , Cl2 , O2 , N2 , HCl, H2O, BH3, NH3 , CH4 , CO2 ) Lewis elektron nokta formülleri üzerinden bağın ve moleküllerin polarlık-apolarlık durumları üzerinde durulur.
  • Kovalent bağların açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

9.3.3.4. Kovalent bağlı bileşiklerin sistematik adlandırmasını yapar.

9.3.3.5. Metalik bağın oluşumunu açıklar.

  • Metalik bağın açıklanmasında elektron denizi modeli kullanılır.

Konu: 9.3.4. Zayıf Etkileşimler

Kazanımlar:

9.3.4.1. Zayıf ve güçlü etkileşimleri bağ enerjisi esasına göre ayırt eder.

9.3.4.2. Van der Waals kuvvetlerinin oluşumunu açıklar.

  • Dipol-dipol etkileşimleri, iyon-dipol etkileşimleri ve London kuvvetlerinin etkileşme güçleri karşılaştırılır.
  • Dipol-indüklenmiş dipol ve iyon-indüklenmiş dipol etkileşimlerine girilmez.

9.3.4.3. Hidrojen bağları ile maddelerin fiziksel özellikleri arasında ilişki kurar.

  • Hidrojen bağının oluşumu açıklanır.
  • Uygun bileşik serilerinin kaynama noktası değişimleri grafik üzerinde, hidrojen bağları ve diğer etkileşimler kullanılarak açıklanır.
  • Aziz Sancar’ın DNA’nın onarımı ile ilgili çalışmalarına ve kısa biyografisine okuma parçası olarak yer verilir. Sabırlı, azimli ve kararlı olmanın bilimsel çalışmalarda başarıya ulaşmadaki önemi vurgulanır.

Konu: 9.3.5. Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

Kazanımlar:

9.3.5.1. Fiziksel ve kimyasal değişimi, kopan ve oluşan bağ enerjilerinin büyüklüğü temelinde ayırt eder.

  • Türler arasında fiziksel ve kimyasal değişimlerin açıklanmasında bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.

Ünite: 9.4. Maddenin Halleri

Kavramlar:

  • genleşme
  • erime
  • donma
  • süblimleşme
  • kırağılaşma (geri süblimleşme)
  • akışkanlık
  • viskozite
  • buharlaşma
  • yoğuşma
  • buhar basıncı
  • nem
  • bağıl nem
  • kaynama
  • basınç
  • hacim
  • mutlak sıcaklık
  • mol
  • Avogadro sayısı

Konu: 9.4.1. Maddenin Fiziksel Hâlleri

Kazanımlar:

9.4.1.1. Maddenin farklı hâllerde olmasının canlılar ve çevre için önemini açıklar.

  • Suyun fiziksel hâllerinin (katı, sıvı, gaz) farklı işlevler sağladığı vurgulanır.
  • LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı), deodorantlardaki itici gazlar, LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz), soğutucularda kullanılan gazların davranışları üzerinden hâl değişimlerinin önemi vurgulanır.
  • Havadan azot ve oksijen eldesi üzerinde durulur.

Konu: 9.4.2. Katılar

Kazanımlar:

9.4.2.1. Katıların özellikleri ile bağların gücü arasında ilişki kurar.

  • Katılar sınıflandırılarak günlük hayatta sıkça karşılaşılan tuz, iyot, elmas ve çinko katılarının taneciklerini bir arada tutan kuvvetler üzerinde durulur.

Konu: 9.4.3. Sıvılar

Kazanımlar:

9.4.3.1. Sıvılarda viskozite kavramını açıklar.

9.4.3.2. Sıvılarda viskoziteyi etkileyen faktörleri açıklar.

  • Viskozitenin moleküller arası etkileşim ile ilişkilendirilmesi sağlanır.
  • Farklı sıvıların viskoziteleri sıcaklıkla ilişkilendirilir.
  • Farklı sıcaklıklarda su, gliserin ve zeytinyağının viskozite deneyleri yaptırılarak elde edilen sonuçların karşılaştırılması sağlanır.

9.4.3.3. Kapalı kaplarda gerçekleşen buharlaşma-yoğuşma süreçleri üzerinden denge buhar basıncı kavramını açıklar.

  • Kaynama olayı dış basınca bağlı olarak açıklanır.
  • Faz diyagramlarına girilmeden kaynama ile buharlaşma olayının birbirinden farklı olduğu belirtilir.
  • Saf suyun kaynama noktasının belirlenmesine ilişkin deney yaptırılır.

9.4.3.4. Doğal olayları açıklamada sıvılar ve özellikleri ile ilgili kavramları kullanır.

  • Atmosferdeki su buharının varlığının nem kavramıyla ifade edildiği belirtilir.
  • Meteoroloji haberlerinde verilen gerçek ve hissedilen sıcaklık kavramlarının bağıl nem kavramıyla ifade edildiği belirtilir. Bağıl nem hesaplamalarına girilmez.

Konu: 9.4.4. Gazlar

Kazanımlar:

9.4.4.1. Gazların genel özelliklerini açıklar.

  • Gaz yasaları ve kinetik-moleküler teoriye girilmez.

9.4.4.2. Gazların sıcaklık, basınç, hacim ve miktar özelliklerini birimleriyle ifade eder.

  • Basınç birimleri olarak atm ve mmHg; hacim birimi olarak litre (L); sıcaklık birimleri olarak Celcius ( °C) ve Kelvin (K); miktar birimi olarak da mol verilir. Birim dönüşümlerine ve hesaplamalara girilmez.

9.4.4.3. Saf maddelerin hâl değişim grafiklerini yorumlar.

  • Hâl değişim grafikleri üzerinden erime-donma, buharlaşma-yoğuşma ve kaynama süreçleri incelenir.
  • Gizli erime ve buharlaşma ısılarıyla ısınma-soğuma süreçlerine ilişkin hesaplamalara girilmez.
  • Örnek bir saf maddenin hâl değişim grafiğinin çizdirilmesi ve yorumlanması sağlanır.

Konu: 9.4.5. Plazma

Kazanımlar:

9.4.5.1. Plazma hâlini açıklar.

  • Sıcak ve soğuk plazma sınıflandırmasına girilmez.

Ünite: 9.5. Doğa ve Kimya

Kavramlar:

  • sert/yumuşak su
  • kirletici
  • sera etkisi
  • küresel ısınma

Konu: 9.5.1. Su ve Hayat

Kazanımlar:

9.5.1.1. Suyun varlıklar için önemini açıklar.

  • Su kaynaklarının ve korunmasının önemi açıklanır.

9.5.1.2. Su tasarrufuna ve su kaynaklarının korunmasına yönelik çözüm önerileri geliştirir.

  • Suyu tasarruflu kullanmanın her vatandaşın ülkesine ve dünyaya karşı sorumluluğu/görevi olduğu vurgulanır.

9.5.1.3. Suyun sertlik ve yumuşaklık özelliklerini açıklar.

Konu: 9.5.2. Çevre Kimyası

Kazanımlar:

9.5.2.1. Hava, toprak ve su kirliliğinin sebeplerini açıklar.

  • Hava kirleticiler olarak azot oksitler, karbon dioksit ve kükürt oksitleri üzerinde durulur.
  • Sera etkisi ve ozon tabakasının incelmesi konusu işlenirken bilişim teknolojilerinden (animasyon, simülasyon, video vb.) yararlanılır.
  • Su ve toprak kirleticiler olarak plastikler, deterjanlar, organik sıvılar, ağır metaller, piller ve endüstriyel atıklar üzerinde durulur.

9.5.2.2. Çevreye zararlı maddelerin etkilerinin azaltılması konusunda çözüm önerilerinde bulunur.

  • Atmosferin, canlılar için taşıdığı hayati önem vurgulanarak tüketim maddelerini seçerken ve kullanırken canlılara ve çevreye karşı duyarlı olmanın gerekliliği vurgulanır.
  • Öğrencilerin, kimyasal maddelerin çevreye zararlarının azaltılması konusunda yapılan araştırmalar, çalışmalar ve sonuçları hakkında bilişim teknolojilerini kullanarak bilgi toplamaları ve sınıfta paylaşmaları sağlanır. Literatür araştırmalarında elde edilen bilgi ve bilgi kaynaklarının geçerliliği ve güvenilirliğinin sorgulanmasının gerekliliği hatırlatılır.
  • Çevre temizliği konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla öğrencilerin, grup arkadaşlarıyla birlikte kampanya veya etkinlik önerileri geliştirmeleri sağlanır. Görev dağılımı yapmanın ve herkesin üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmesinin grup çalışmalarının başarıya ulaşmasındaki önemi hatırlatılır.

9. Sınıf Kimya Öğretim Programının Analizi

Ünitelere göre Konu ve Kazanım Sayıları

ÜniteKonu SayısıKazanım Sayısı
Kimya Bilimi47
Atom ve Periyodik Sistem35
Kimyasal Türler Arası Etkileşimler511
Maddenin Halleri510
Doğa ve Kimya25
Toplam1938

En sık kullanılan terimler

9. Sınıf Kimya dersi öğretim programı kelime bulutu
9. Sınıf Kimya Dersi öğretim programının kelime bulutu: Kelime ne kadar büyük yazılmışsa öğretim programında o kadar sık geçmiş demektir.

9. Sınıf Kimya dersi öğretim programı kelime bulutunda görüldüğü gibi en sık kullanılan kelimeler kimya, kimyasal, kovalent, bağ, atom, periyodik,elektron ve ilişki olmuş. En sık kullanılan kazanım fiili açıklar, girilmez kelimesi sınırlamalara dikkat edilmesi gerektiğine işaret ediyor.

9. Sınıf Kimya MEB ve EBA Kazanım Kavrama Testleri

İlgili öğretim programları:

Kaynak:

MEB websitesindeki programın orjinal hali (pdf biçiminde)

Yorum yapın